Mitokondriyal DNA’nın Kontrol Bölgesindaki Olası Non-CpG Metilasyonların Sperm Hareketi Üzerine Etkisinin Araştırılması
Tezin Türü: Yüksek Lisans
Tezin Yürütüldüğü Kurum: İstanbul Üniversitesi-Cerrahpaşa, Cerrahpaşa Tıp Fakültesi, Temel Tıp Bilimleri Bölümü, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2023
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: Mustafa Abusak
Danışman: İlhan Onaran
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:
Amaç: Erkek infertilitesinin önemli nedenlerinden biri olan spermatozoa motilite
bozukluğunun altında yatan patolojilerden birinin de yeterli enerjinin üretilememesi olduğu
öne sürülmektedir. Mitokondriyal oksidatif fosforilasyondan temin edilen adenozin trifosfat
(ATP) bu enerjinin bir bölümünü temin etmektedir. Son yıllardaki çalışmalar, mitokondri
genomunda yer alan transkripsiyon kontrol bölgesindeki CpG ve non-CpG olarak yer alan
bazların metillenmiş sitozin seviyelerindeki değişikliklerin bazı patolojilerle ilişkili olduğunu
göstermektedir. Bu tür değişikliklerin erkek infertilitesi ile ilişkili olup olmadığı
bilinmediğinden, bu tez çalışmasında ilgili bölgenin CpG ve non-CpG metilasyon seviyesi ve
bunun spermatozoa hareketi ile ilişkisi araştırılmıştır.
Gereç ve Yöntem : İstanbul Üniversitesi-Cerrahpaşa, Cerrahpaşa Tıp Fakültesi, Üroloji
Anabilim Dalı, Androloji Polikliniği’ne başvuran 25 astenospermik ve 24 kontrol
(normospermik) vaka olmak üzere toplam 49 spermatozoa örneği çalışmaya dahil edildi. Semen örneklerinden elde edilen spermatozoaların DNA’larından bisülfit modifikasyon
sonrası mtDNA D-loop promotör bölgesi CpG metilasyon düzeyleri Metilasyona Duyarlı Erime
Eğrisi vasıtasıyla analiz edildi. Non-CpG metilasyon durumunu belirlemek için Non-CpG
adalarına özgül metile ve unmetile bölgeleri çoğaltmaya yönelik primer dizileri tasarlandı.
İlgili bölgelerin metilasyon miktarı Eş Zamanlı PZR yöntemiyle belirlendi. Sonrasında elde
edilen veriler ve spermatozoa parametreleri ile metilasyon düzeyleri arasındaki ilişkiler
istatistiksel olarak değerlendirildi.
Bulgular: sonuçlarımız, astenospermik vakalara ait spermatozoa mtDNA’sındaki D-loop
bölgesinde yer alan CpG adacıklarının metilasyon düzeylerinin kontrol grubuna göre 1,9 kat
daha fazla olduğunu göstermektedir. Ancak aynı bölgedeki non-CpG adacıklarındaki
metilasyon düzeyleri, ikili karşılaştırmada istatistiksel olarak anlamlı değildi (p>0,05). İlgili
parametreler için değişkenlik katsayıları yüksek hesaplanmıştır. Bulgularımız, Spearman’s
Rho testi analizi ile astenozoospermi ve kontrol gruplarına ait spermatozoa progresif motilite
yüzdesi ile mtDNA D-loop bölgesi sitozin metilasyon yüzdesi arasında korelasyon olmadığını
gösterdi.
Sonuç: Çalışmamızın bulguları astenospermisi olan infertil vakalardan elde edilen
spermatozoalarının mitokondri genomunda yer alan transkripsiyon kontrol bölgesindeki Non-
CpG adacıklarından ziyade CpG adacıklarındaki sitozinlerin metilasyon seviyelerinde bir artış
olduğunu göstermiştir. Parametrelerde gözlemlenen bireysel farklılıkların nedenleri, iki
bölgedeki profil farklılıkları ve mekanizma ile ilişkili diğer komponentlerin rolünü ortaya
çıkartacak çalışmaların spermatozoa hareket bozuklarının mekanizmalarının açıklanmasına
katkıda bulanabileceği görüşündeyiz.