Trafik kaynaklı ince partiküllerin metal içeriğinin ve sağlık riskinin belirlenmesi
Tezin Türü: Yüksek Lisans
Tezin Yürütüldüğü Kurum: İstanbul Üniversitesi-Cerrahpaşa, Mühendislik Fakültesi, Çevre Mühendisliği Bölümü, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2019
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: Sinem Izladıoğlu
Danışman: Burcu Onat
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:ÖZET YÜKSEK LİSANS TEZİ Sinem IZLADIOĞLU TRAFİK KAYNAKLI İNCE PARTİKÜLLERİN METAL İÇERİĞİNİN VE SAĞLIK RİSKİNİN BELİRLENMESİ İstanbul Üniversitesi-Cerrahpaşa Lisansüstü Eğitim Enstitüsü Çevre Mühendisliği Anabilim Dalı Danışman : Doç. Dr. Burcu ONAT Bu çalışma, İstanbul' da trafiğin yoğun olduğu Aksaray semtinde yol kenarında 6-22 Temmuz 2017 döneminde toplanan PM2.5 örneklerinin element içeriklerinin simüle edilmiş akciğer sıvısı yanında saf su ve asit çözeltileri gibi klasik ayrıştırma yöntemleri de kullanılarak çözünürlüklerinin incelenmesi ve trafik kaynaklı ince partiküllere maruz kalan kişilerin tespit edilen metallerden (Cu, Ni, Cr, Co ve Cd) kaynaklanabilecek sağlık risklerinin belirlenmesi amacıyla gerçekleştirilmiştir. Bu amaçla toplanan filtrelere, üç farklı ayrıştırma işlemi uygulanmış, her bir ayrıştırma işlemi için elementlerin GF–AAS cihazı ile analizi sonucu tespit edilen ortalama konsantrasyonları dikkate alınarak sağlık riskleri hesaplanmıştır. Örnekleme yapılan dönem için ortalama PM2.5 konsantrasyonu ve standart sapma değeri 26,36±6,82 olarak bulunmuştur. GF–AAS cihazı ile yapılan metal analizi sonuçlarına göre Cu, Co, Cr, Cd ve Ni elementlerinin çözünürlüğünün ayrıştırma yöntemlerine göre farklılık gösterdiği belirlenmiştir. Asitle ayrıştırma sonucu PM2.5 içindeki Cu, Ni, Cr, Co ve Cd elementlerinin ortalama konsantrasyonları ve standart sapmaları sırasıyla, 15,4±20,47, 26,29±35,25, 6,54±1,49, 0,48±0,33 ve 0,27±0,08 ng/m3 olarak bulunmuş ve elementlerin ortalama konsantrasyonlarına göre Ni> Cu> Cr> Co> Cd şeklinde sıralandıkları görülmüştür. Ultra saf su ile ayrıştırma sonucu PM2.5 içindeki Cu, Ni, Cr, Co ve Cd elementlerinin ortalama konsantrasyonları ve standart sapmaları sırasıyla 1,97±1,75, 0,5±0,64, 0,36±0,3, 0,49±0,21 ve 0,12±0,11 ng/m3 olarak bulunmuş ve elementlerin ortalama konsantrasyonlarına göre Cu> Ni>Co> Cr> Cd şeklinde sıralandığı görülmüştür. Simüle akciğer sıvısı (Gamble) ile ayrıştırma sonucu belirlenen Cu, Ni, Cr, Co ve Cd elementlerinin ortalama konsantrasyonları ve standart sapmalarının ise sırasıyla 0,824±0,8, 0,88±1,27, 0,475±0,39, 0,32±0,21, 0,31±0,78 ng/m3 olduğu ve elementlerin sıralanışının Ni> Cu> Cr> Co> Cd şeklinde olduğu belirlenmiştir. Çalışma alanında örneklenen trafik kaynaklı PM2.5 içeriğindeki metallere üç farklı popülasyon grubunun maruz kaldığı kabul edilerek Cd, Cr(VI) ve Ni elementleri için toplam tehlike indeksi ve kanserojenik risk hesaplamaları yapılmıştır. Asitle ayrıştırma ve simüle akciğer sıvısı (Gamble) ayrıştırma sonucu elde edilen metal konsantrasyonları kullanılarak bölgede yaşayan yetişkinler (yaşlılar), çocuklar ve bölgede çalışan-dışarıda ikamet eden ve bölgede ikamet eden-dışarıda çalışan yetişkinler için yapılan hesaplamalarda kanserojenik riskin kabul edilebilir değerin (1,0 x10-6) üzerinde olduğu görülmüştür. Ultra saf su ile ayrıştırma sonucu belirlenen element konsantrasyonlarına göre yapılan hesaplamalarda ise tüm gruplar için kanserojenik riskin kabul edilebilir değerlerin altında olduğu belirlenmiştir. Kanserojenik olmayan risk değerini gösteren toplam tehlike indeksi ise sadece asitle ayrıştırma sonucu elde edilen metal konsantrasyonları için çalışma bölgesinde yaşayan yetişkinler grubunda kabul edilebilir değerin (1,0) üzerinde belirlenmiştir. Simüle akciğer sıvısı ve saf su ile ayrıştırma yöntemleri için tüm gruplarda tehlike indeksleri kabul edilebilir değerin altında hesaplanmıştır. Sonuç olarak PM içeriğindeki elementlerin sağlık risklerinin hesaplanmasında filtrelerin ayrıştırma yöntemlerine göre element çözünürlüklerinin farklılık gösterdiği görülmüş, dolayısıyla sonuçlar değerlendirilirken bu farklılıkların dikkate alınması gerektiği önerilmiştir. Kasım 2019, 115. sayfa. Anahtar kelimeler: AAS, iz element, PM2.5, simüle akciğer sıvısı, trafik