Düşük Etkili Kentleşme Uygulamalarının Su Miktarı ve Kalitesi Üzerindeki Etkilerinin İncelenmesi
Tezin Türü: Yüksek Lisans
Tezin Yürütüldüğü Kurum: İstanbul Üniversitesi-Cerrahpaşa, Lisansüstü Eğitim Enstitüsü, İnşaat Mühendisliği Anabilim Dalı Başkanlığı, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2025
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: Ecem Yıldız
Danışman: Sezar Gülbaz
Özet:Bu çalışma kapsamında, Düşük Etkili Kentleşme (DEK) uygulamalarının kentsel yüzeysel akış ve su kalitesi üzerindeki etkileri incelenmiştir. Sayısal modelleme yöntemiyle yapılan incelemede İstanbul Üniversitesi-Cerrahpaşa Büyükçekmece Kampüsü çalışma sahası olarak seçilmiştir. Hidrolojik-Hidrolik ve yayılı kirletici modeli için EPA Storm Water Management Model (EPA-SWMM) kullanılmıştır. DEK uygulamaları; geçirimsiz yüzeylerin neden olduğu taşkın riskini ve kirletici yüklerini azaltmak amacıyla geliştirilen, doğa temelli sürdürülebilir altyapı çözümleridir. Bu çalışmada kampüs sahasına uygulanmak üzere biyotutma sistemleri, yağmur bahçeleri, geçirimli kaplamalar (geçirimli asfalt, geçirimli kaldırım vb.), yeşil çatılar ve yağmur suyu toplama tankları olmak üzere beş farklı DEK uygulaması belirlenmiş, her biri teknik özellikleriyle EPA SWMM programına tanımlanmıştır. Modelleme sürecinden önce, kampüse yağmursuyu ve kanalizasyon hattı projelerinin üniversitemizde ve İSKİ'de bulunamaması nedeniyle kapsamlı bir saha çalışması gerçekleştirilmiştir. Yerinde yapılan ölçümlerle rögar konumları, boru çapları ve kot bilgileri İSKİ teknik ekibi ile birlikte elde edilmiştir. Bu veriler AutoCAD, Global Mapper Pro ve Google Earth yazılımları kullanılarak sayısal model altyapısına dönüştürülmüştür. Ardından kampüs genelinde 50 alt havza tanımlanmış ve her bir havza için alan, eğim, geçirimsizlik oranı ve yüzey tipi gibi hidrolojik parametreler modele girilmiştir. Yayılı kirletici modeli için Toplam Askıda Katı Madde (AKM), Kimyasal Oksijen İhtiyacı (KOİ), Toplam Azot (TN) ve Toplam Fosfor (TP) parametreleri tanımlanmıştır. Simülasyonlar, Florya Meteoroloji İstasyonu'ndan temin edilen 5, 10, 25, 50, 100 ve 500 yıllık yağış verileriyle hem DEK öncesi hem de DEK sonrası senaryolar için ayrı ayrı yürütülmüş ve karşılaştırmalı analizler yapılmıştır. Elde edilen sonuçlar, DEK uygulamalarının yüzeysel akış hacmini %30 ile %56, pik debiyi %11 ile %25 oranında azalttığını göstermektedir. Ayrıca su kalitesi açısından AKM, KOİ, TP ve TN konsantrasyonlarında %7 ile %63 arasında azalma görülmüştür. Özellikle biyotutma ve yağmur bahçesi uygulamaları, sızdırma ve kirletici giderimi açısından en yüksek performansı göstermiştir. Bu tez çalışması, DEK uygulamalarının kampüs ölçeğinde entegre modelleme ile değerlendirilmesine yönelik Türkiye'deki ilk örneklerden biri olup, yerel yönetimler için sürdürülebilir altyapı planlamasına bilimsel ve teknik katkılar sunmaktadır.