Yangın Enkazında Bulunan Ev Tekstil Ürünlerindeki Yangın Başlatıcı Kalıntılarının Mikro Çekitleme Tekniğiyle Tespiti
Tezin Türü: Yüksek Lisans
Tezin Yürütüldüğü Kurum: İstanbul Üniversitesi-Cerrahpaşa, Adli Tıp ve Adli Bilimler Enstitüsü, Fen Bilimleri Anabilim Dalı, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2023
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: Mihriban Dilan Kılıç
Danışman: Selda Mercan
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:Bir kundakçılık eyleminde kasıtlı olarak bir ateş yakıldığında, yangını hızlandırmak için genellikle benzin, mazot, kerosen gibi tutuşabilir bir sıvı hızlandırıcı kullanılmaktadır. Kundakçılık yasadışı bir faaliyettir ve bu nedenle yangın araştırmaları, çeşitli yerlerden edinilen bilgileri bir arada değerlendirmeyi gerektiren bir "adli bilim" alanı olarak kabul edilir. Yangın söndürüldükten sonra olay yerindeki yangın enkazında tutuşabilir sıvı kalıntıları kalabilmektedir. Bir yangın mahallinde tutuşabilir sıvı kalıntılarının saptanması, yangının kasıtlı olarak çıkarılıp çıkarılmadığını gösteren değerli bir kanıt olmaktadır. Yangın kalıntı analizleri, en doğru sonuçların elde edilmesi için her birinin uygun şekilde gerçekleştirilmesi gereken bir dizi aşamayı içerir. Tutuşabilir bir sıvı kullanılan ya da kullanıldığından şüphe edilen yangın olgularının aydınlatılması için, birçok örnek hazırlama yöntemi ve analiz sistemi mevcuttur. Tutuşabilir sıvıların tanımlanması, genel olarak Uluslararası Amerikan Test ve Materyalleri Topluluğu (ASTM) Standart Yöntemi E1618-141'de açıklandığı gibi gaz kromatografisi-kütle spektrometrisi (GC-MS) kullanılarak gerçekleştirilir. Bu bilgiler doğrultusunda bu çalışmada, dört farklı ev tekstil ürününde (masa örtüsü, halı, koltuk kumaşı ve havlu) yandıktan sonra kalan benzin kalıntıları ve benzin kalıntılarına söndürme yöntemlerinin etkisi araştırıldı. Çalışmada masa örtüsü, koltuk kumaşı ve havlu örnekleri 5.0 x 5.0 cm, halı 2.5 x 2.5 cm boyutlarında kesilerek her bir örneğe 500 μL benzin eklendi, laboratuvar ortamında yakılan örnekler havasız bırakılarak ve su ile söndürülerek 0. saat-60 gün arasında bekletilerek analiz edildi. Katı faz mikro çekitleme (SPME) yöntemi ile örnekleme yapılan ve GC-MS ile analiz edilen 18 bileşik halı ve koltuk kumaşı gibi kalın ve gözenekli yapılarda her iki söndürme yönteminde de sırasıyla 60. güne ve 30. güne kadar, masa örtüsü gibi ince yapıdaki örnekte ise havasız bırakarak söndürme yönteminde yarım saate kadar, su ile söndürme yönteminde ise 1 saate kadar benzin kalıntıları başarılı bir şekilde tespit edildi. Suyun, yangın enkazı numunelerindeki benzin kalıntılarının buharlaşma olasılığını en aza indirdiği ve böylece numunelerde benzin kalıntılarının tespitini olumlu yönde etkilediği gözlemlendi. Her iki söndürme yöntemi karşılaştırıldığında, uzun süre bekleyen ve suyun tamamen buharlaştığı halı ve koltuk kumaşı numunelerinde havasız bırakarak söndürme yöntemine göre benzin içeriğindeki bileşiklerin bağıl bolluğunun kısmen azaldığı tespit edildi. Yine de her iki söndürme yönteminin kalın ve gözenekli yapılarda benzin kalıntıları üzerine etkisinin birbirine benzer olduğu kanaatine varıldı. Masa örtüsü gibi ince yapıdaki materyalde ise benzin kalıntılarını tespit etmede suyun etkisinin önemli olduğu görüldü. Bu çalışma sayesinde, yangın enkazından örneklerin ne zamana kadar toplanabileceği ve itfaiye güçlerinin kullanacakları suyun tutuşabilir sıvı kalıntılarının miktarı üzerindeki etkisi başarılı bir şekilde değerlendirilmiş olup, bu bilgilerin adli araştırmalarda yerini alarak yargı ve adalet sistemine hizmet edeceği düşünülmektedir. Çalışmamız, söndürme yöntemine bağlı olarak benzin kalıntılarının zamana bağlı değişimini SPME-GC-MS yöntemini kullanarak inceleyen ilk araştırma olma özelliği taşımaktadır. Bu çalışma, 4 farklı ev tekstil ürününde 60 güne kadar benzin kalıntısı incelemenin yanı sıra, su ile söndürmenin etkisini de karşılaştırmalı olarak analiz eden ilk çalışmadır.