JİNEKOLOJİK KANSERLİ KADINLARDA AMELİYAT ÖNCESİ PREHABİLİTASYON PROGRAMININ POSTOPERATİF İYİLEŞME ÜZERİNE ETKİSİ
Tezin Türü: Doktora
Tezin Yürütüldüğü Kurum: İstanbul Üniversitesi-Cerrahpaşa, Florence Nightingale Hemşirelik Fakültesi, Hemşirelik Bölümü, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2025
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: Hilal Evgin
Danışman: İlkay Güngör Satılmış
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:Amaç: Araştırmanın amacı, jinekolojik kanser tanısı alan kadınlara ameliyat öncesinde uygulanan prehabilitasyon programının postoperatif iyileşme üzerine etkisini belirlemektir. Yöntem: Tek kör, randomize kontrollü deneysel çalışma, Nisan 2024 - Mart 2025 tarihlerinde İstanbul'da bir şehir hastanesinin jinekolojik onkoloji polikliniğine başvuran ve dahil etme kriterlerine uyan 44 katılımcıdan oluşmuştur. Basit randomizasyon yöntemiyle katılımcılar deney (n=22) ve kontrol (n=22) grubuna ayrılmıştır. Deney grubuna standart bakıma ek olarak preoperatif dönemde ortalama 2 hafta, önce yüz yüze eğitim ve uygulama yapılarak daha sonra haftalık telefon görüşmeleriyle operasyon gününe kadar prehabilitasyon programına dahil edilmiştir. Katılımcılara kitapçık verilmiştir. Araştırma postoperatif 6. haftada sonlandırılmıştır. Veri toplama için; Yapılandırılmış Tanıtıcı Bilgi Formu, Mini Nütrisyonel Değerlendirme Ölçeği (MNA), 2 Dakika Yürüme Testi, Depresyon, Anksiyete, Stres Ölçeği (DASS 21), İyileşme Kalitesi Ölçeği (QOR-15), WHODAS Yeti Yitimi Öz Bildirim Formu, Hasta Takip Formu ve Jinekolojik Kanserler Semptom Formu kullanılmıştır. Bulgular: Deney ve kontrol grubunda sosyodemografik, genel sağlık, jinekolojik kanser özelliklere ait verilerde anlamlı fark bulunmadı (p>0,05). Müdahale sonrası deney grubu kontrol grubu ile karşılaştırıldığında MNA ve QOR-15 puanlarının daha yüksek, DASS-21 puanının daha düşük olduğu ve aralarındaki farkların istatistiksel olarak anlamlı olduğu belirlendi. Etki büyüklüklerine bakıldığında DASS depresyon puanlarında orta, MNA, DASS Stres ve Anksiyete puanlarında büyük etki görüldü. Preoperatif dönem semptomlarından bel/sırt ağrısı, vajinal kanama, iştahsızlık, yorgunluk, dolgunluk/şişkinlik ve kilo kaybı değişkenlerinde kontrol grubu şiddetinin deney grubundan daha yüksek olduğu saptandı. Program sonrasında deney grubu katılımcılarının 2 dakika yürüme testine göre daha uzun mesafe yürüyebildikleri ve zamana göre değişimin istatistiksel olarak anlamlı olduğu bulundu. Postoperatif dönem takipleri, komplikasyon varlığı ve WHODAS yeti yitimi ölçeği açısından deney ve kontrol grupları arasında istatistiksel olarak anlamlı bir fark saptanmadı (p>0,05). Deney grubunun hastanede yatış günü 6,36 ± 1,73 iken kontrol grubu yatış günü 7,36 ± 2,01 olarak bulundu. Sonuç: Prehabilitasyon programlarının fonksiyonel kapasiteyi geliştirerek postoperatif dönem iyileşmeyi artırdığı saptanmıştır. Preoperatif dönemde hemşirelik bakımında prehabilitasyon programlarının kullanılması önerilir. Anahtar kelimeler: Prehabilitasyon Programı, Preoperatif Dönem Eğitim Programı, Preoperatif Dönem Hemşirelik Bakımı, Postoperatif Dönem İyileşme