Birinci ve İkinci Kalkınma Planlarında Ortaöğretim Politikalarının Değişimi: Segmentasyon, Kapsayıcılık ve İlericilik
Tezin Türü: Yüksek Lisans
Tezin Yürütüldüğü Kurum: İstanbul Üniversitesi-Cerrahpaşa, Hasan Ali Yücel Eğitim Fakültesi, Eğitim Bilimleri Bölümü, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2026
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: Songül Yılmaztürk
Danışman: Filiz Meşeci Gıorgettı
Özet:
YÜKSEK LİSANS TEZİ
BİRİNCİ VE İKİNCİ KALKINMA PLANLARINDA ORTAÖĞRETİM
POLİTİKALARININ DEĞİŞİMİ: SEGMENTASYON, KAPSAYICILIK VE
İLERİCİLİK
Songül YILMAZTÜRK
Danışman: Prof. Dr. Filiz MEŞECİ-GIORGETTI
Bu tez, 1963-1972 planlı kalkınma döneminde Türkiye’de ortaöğretimin geçirdiği yapısal
dönüşümü Fritz Ringer’ın segmentasyon, kapsayıcılık ve ilericilik kavramları üzerinden ele
almaktadır. Planlı kalkınma döneminde ortaöğretimin nicel olarak genişlediği bilinmekle
birlikte, bu genişlemenin okul türü, cinsiyet, bölge ve sosyal köken açısından nasıl bir
farklılaşmaya yol açtığı literatürde yeterince ele alınmamıştır. Nitel araştırma yöntemi ve
tarihsel araştırma deseninin benimsendiği çalışmada veriler doküman analizi yoluyla
derlenmiştir. Araştırmada kullanılan nicel veriler, bağımsız bir analiz aracı olarak değil,
segmentasyon, kapsayıcılık ve ilericilik kavramlarından oluşan kavramsal çerçeveyi
yorumlamak ve anlamlandırmak amacıyla kullanılmıştır. Bu doğrultuda segmentasyon
Ringer’ın kriterleri temel alınarak geliştirilen bir puanlama skalasıyla; kapsayıcılık okullaşma
oranlarının yanı sıra illerin öğrenci ve çağ nüfusu payları arasındaki temsil oranlarıyla;
ilericilik ise dönemin saha araştırmalarına dayalı dolaylı yorumlamalarla çözümlenmiştir.
Bulgular, genel lise ile mesleki ve teknik okulların 1967-1968 öğretim yılından itibaren
birbirinden belirgin şekilde ayrışan bir büyüme seyri izlediğini, okullaşma kapasitesinin okul
türleri arasında dengesiz dağıldığını ve müfredat farklılıklarının bazı okulların
yükseköğretime erişimindeki ayrıcalıklarını pekiştirirken bazı okulların dezavantajlarını
artırdığını göstermektedir. Yükseköğretime geçişte okul türü, sosyal köken ve bölgenin
belirleyiciliği dönem boyunca sürmüş; ayrıcalıklı segmentteki kurumlardan mezun olanların
yükseköğretime erişim şansının diğer okullara kıyasla önemli ölçüde daha yüksek kaldığı
görülmüştür. Sonuç olarak, dönem boyunca yapısal segmentasyonun seçici bir kapsayıcılığa,
seçici kapsayıcılığın da sınırlı bir ilericiliğe yol açtığı; eğitimin genişletilmesini hedefleyen
politikaların toplumsal eşitsizlikleri ortadan kaldırmak yerine farklı düzeylerde yeniden
ürettiği ortaya konmuştur.
Temmuz 2026, 197 sayfa.
Anahtar kelimeler: kalkınma planları, segmentasyon, kapsayıcılık, ilericilik.