Kültürel Peyzajda Kullanılan Bitkilerin Taşıdıkları Anlamların Kolektif Hafızadaki Sürekliliği Üzerine Bir Araştırma
Tezin Türü: Yüksek Lisans
Tezin Yürütüldüğü Kurum: İstanbul Üniversitesi-Cerrahpaşa, Orman Fakültesi, Peyzaj Mimarlığı, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2025
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: Rabia Yücel
Danışman: Şerife Doğanay Yener
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:İnsanlar dünyayı karışık bir yığın olarak görmek istemezler; onu anlamaya, ona hükmetmeye çalışırlar. Kültürel peyzaj kavramı burada devreye girmekte, çevrenin anlamlandırılmasında aracı olmaktadır. Kültürel peyzaj tasarımında çevrenin tanımlanmasındaysa bitkiler rol oynamaktadır. Bitkiler, kültürel zenginlikleri taşıyan araçlardır fakat günümüzde simgesel anlamları ve insan psikolojisi üzerindeki etkileri göz ardı edilmektedir. Bu çalışma, peyzaj tasarımında kullanılan bitkilerin taşıdıkları anlamların toplum hafızasındaki yerinin tespiti amacıyla yapılmıştır. Bitkilerin kültürel anlamlarını inceleyen kaynaklar baz alınarak kültürel peyzajda tasarımında kullanılan, anlam bakımından kaynaklarda çokça bahsedilen 10 bitki seçilmiştir ve katılımcılar tarafından bilinen anlamlarının tespit edilebileceği anket oluşturulmuştur. Anket 5 bölümden oluşmaktadır. İlkinde ankete katılım onayı alınmaktadır. İkincide katılımcıların bitkilerin kültürel anlam taşıdığı fikrine katılma durumlarının tespiti, üçüncüde katılımcı profillerinin tespiti, dördüncüde bitkilerin taşıdığı kültürel anlamların katılımcılar tarafından bilinirlik oranının tespiti, beşincide bitkilerin anlamsal ve fiziksel özelliklerinin kişiler üzerinde bıraktığı etkilerin ve bu bitkilerin katılımcılar için öneminin tespiti amaçlanmıştır. Anket İstanbul'da yaşayanlara uygulanmıştır. Sonuçların veri analizi IBM SPSS 26 istatistik paket programı aracılığıyla gerçekleştirilmiştir. Toplam 418 kişiye uygulanan ve 411 kişinin tamamladığı anket sonucunda Servi (Cupressus sempervirens) bitkisinin "boy", Zeytin (Olea europaea) bitkisinin "barış", Kara Çam (Pinus nigra) bitkisinin "kudret", Kayın (Fagus sylvatica) bitkisinin "mutluluk", Meşe (Quercus cerris) bitkisinin "sağlamlık", Çınar (Platanus orientalis) bitkisinin "uzun ömür", Salkım Söğüt (Salix babylonica) bitkisinin "boyun eğmişlik", Ak Kavak (Populus alba) bitkisinin "ululuk/büyüklük", Elma (Malus sp.) bitkisinin "murat", Ardıç (Juniperus sp.) bitkisinin "korunma" anlamının daha çok anımsandığı tespit edilmiştir. Sonuç olarak bu çalışma, kültürel peyzajın sadece fiziksel çevreyi değil, aynı zamanda toplumların tarihsel, sosyal ve kültürel kimliklerini de yansıttığını ortaya koyarak bu alandaki bilgi birikimine katkı sağlamaktadır. Çalışma sonuçlarına göre bitkilerin kültürel anlamlarının muhafazası ve sürekliliği amacıyla, peyzaj tasarımcıları ve yerel yönetimler için sunulabilecek önerilerden biri, kamu alanlarının tasarımında geleneksel ve kültürel anlamı olan bitkilere öncelik verilmesidir. Bu hem kültürel mirasın korunmasına hem de kolektif hafızanın güçlendirilmesine katkıda bulunabilir. Ocak 2025, 146 sayfa Anahtar kelimeler: kültürel peyzaj, sembolik bitkiler, kolektif hafıza, bitki anlamları