Ortaokul Sosyal Bilgiler Derslerinde Kadın Şahsiyetlerin Öğretimine Yönelik Etkinliklerin Geliştirilmesi ve Uygulanması
Tezin Türü: Doktora
Tezin Yürütüldüğü Kurum: İstanbul Üniversitesi-Cerrahpaşa, Lisansüstü Eğitim Enstitüsü, Türkçe ve Sosyal Bilimler Eğitimi Anabilim Dalı Başkanlığı, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2023
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: Melis Akay Şahin
Danışman: Mehmet Açıkalın
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:Bu çalışmanın birinci amacı, ortaokul Sosyal Bilgiler ders kitaplarında yer alan kadın-erkek temsillerine ve öne çıkan kadın şahsiyetlere ne şekilde yer verildiğinin tespit edilmesidir. Çalışmanın ikinci amacı ise farklı alanlarda öne çıkan bazı kadın şahsiyetlerin daha görünür hale gelmesine katkı sağlamaktır. Bu nedenle çalışma, iki araştırma aşamasından oluşmaktadır. Birinci aşamada, 2021-2022 eğitim-öğretim yılında kullanılan 5., 6. ve 7. sınıf ortaokul Sosyal Bilgiler ders kitapları, kadın-erkek temsillerin ve şahsiyetlerin sayısal oranı, yaşam öykülerinin kullanılma sıklığı, toplumsal rolleri ve/veya meslekleri açısından incelenmiştir. İkinci aşamada ise ortaokul Sosyal Bilgiler derslerinde kadın şahsiyetlerin öğretimine yönelik etkinlikler geliştirilmiştir. Bu etkinlikler, 2022-2023 eğitim-öğretim yılında İzmir ilindeki altı farklı okulda uygulanarak 104 öğrencinin deneyimlerine ve altı öğretmenin görüşlerine ulaşılmıştır. Bu bağlamda araştırma, doküman analizi ve nitel uygulama değerlendirmesi desenine uygun olarak tasarlanmıştır. Araştırma, kuramsal olarak feminist perspektif yaklaşımına dayalı olarak hazırlanmıştır. Araştırmanın sonuçlarına göre, Türkiye'deki ortaokul Sosyal Bilgiler ders kitaplarındaki kadın şahsiyetlerin erkeklere kıyasla sayısal oranında eşitsizlikler olduğu, yaşam öykülerine yeterince yer verilmediği ve çoğu zaman ikincil toplumsal/mesleki rollerde sunulduğu söylenebilir. Uygulanan etkinlikler sonucunda, ortaokul Sosyal Bilgiler derslerinde kadın şahsiyetlerin öğretimine yönelik geliştirilen etkinliklerin uygulanmasının genel olarak değerlendirmesi katılımcılar tarafından çoğunlukla olumlu bulunmuştur. Araştırmanın olumlu bulgularından bazıları şu şekildedir; Katılımcıların çoğu etkinlik süreçlerini eğlenceli ve güzel bulduklarını belirtmiş; etkinlik kitapçığının da bilgilendirici ve yeterli düzeyde olduğunu ifade etmişlerdir. Etkinlikler sayesinde öğrenciler, kadın şahsiyetleri tanıma imkânı bulmuşlardır. Bununla birlikte geleneksel yöntemlere kıyasla yaparak yaşayarak öğrenme yaklaşımıyla desteklenen etkinlikler ile öğrencilerden dersleri daha iyi anladıkları şeklinde dönütler alınmıştır. Ayrıca etkinliklerden bazılarının kadın-erkek eşitliği konusunda öğrencilere eleştirel bakış açısı kazandırdığı ve etkinliklerdeki kadın şahsiyetlerin kız öğrenciler için örnek oluşturduğu saptanmıştır. Sonuç olarak, Sosyal Bilgiler ders kitaplarında kadın şahsiyetlerin hak ettiği şekilde temsil edilmediği söylenebilir. Çalışmanın gelecekte Sosyal Bilgiler derslerinde ve ders kitaplarında kadın şahsiyetlerin öğretimine yönelik farkındalığın ve etkinliklerin artmasına katkı sağlayacağı düşünülmektedir.