Kalp yetersizliği ile ilişkili dispnenin yönetiminde yüze el fanı uygulamasının etkisi
Tezin Türü: Doktora
Tezin Yürütüldüğü Kurum: İstanbul Üniversitesi-Cerrahpaşa, Florence Nightingale Hemşirelik Fakültesi, Hemşirelik Bölümü, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2023
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: Gülistan Karagöz
Danışman: Gülbeyaz Can
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:Amaç: Randomize kontrollü deneysel bir çalışma olarak gerçekleştirilen bu çalışma, kalp yetersizliği hastalarında efor dispnesinin azaltılmasında yüze el fanı uygulamasının etkisini belirlemeyi amaçlamıştır. Yöntem: Çalışmanın örneklemini Temmuz 2021-Temmuz 2022 tarihleri arasında bir üniversite hastanesinin kalp yetersizliği polikliniğine başvuran, MMRC skoru ≥2 olan, dispneye yol açabilecek komorbid durumu olmayan 32 deney ve 32 kontrol hastası oluşturdu. Tüm hastalarda 6DYT ile efor dispnesi oluşturuldu. Ardından, deney grubuna trigeminal sinirin 2.ve 3. dallarının geçtiği cilt ve mukoza alanını soğuk hava ile uyarılması amacıyla, burnun iki yanına ve dudak üst bölgesine gelecek şekilde, 5 dk süre ile 15 cm mesafeden, 4km/s hızla hava akımı veren el fanı ile uygulama yapıldı. Uygulamanın ardından hastaların beş dakikalık periyodlarla MBS ile dispne şiddeti ve vital bulguları değerlendirildi. Kontrol grubunun dispne şiddeti ve vital bulguları beş dakikalık periyodlarla izlendi ve herhangi bir uygulama yapılmadı. Deney grubundan el fanının 3 ay süre ile kullanması istendi. Çalışmanın başlangıcında ve üçüncü ayında her iki grubun 6DYT mesafesi, MMRC, MKYYA, NT-ProBNP ölçümleri yapıldı. Deney grubunun uzun süreli el fanı kullanımına ilişkin görüş ve deneyimleri değerlendirildi. Çalışmada verilerin analizinde SPSS 23.0 (IBM) paket programı kullanıldı. Verilerin değerlendirilmesinde tanımlayıcı istatistikler, parametrik ve non parametrik testler kullanıldı. İstatiksel anlamlılık düzeyi p<0,05 olarak kabul edildi. Bulgular: Çalışmanın başlangıcında hasta bilgi fomu ile elde edilen, her iki grubun demografik ve hastalığa ilişkin verileri benzerdi. Çalışma grubunu yaş ortalaması 65,78±12,24, çoğunluğu erkek, evli, ilkokul mezunu ya da okur-yazar, bakıcısı olan, çalışmayan, sigarayı bırakmış hastalar oluşturdu. 6DYT ile MBS puanı 4,38±1,04'a yükselen deney grubu hastalarında fan uygulaması sonrası MBS puanı 0,88±1,13'a geriledi. SpO2, solunum hızı, kan basıncı ve kalp hızındaki değişimler anlamlı değildi. Üç aylık kullanımın sonunda deney grubu hastalarında 6DYT mesafesinde artış, MMRC ortalamasında azalma, MKYYA puanında iyileşme saptandı, NT-ProBNP düzeylerinde değişim saptanmadı. Hastaların çoğu dispnenin yönetiminde el fanını taşınabilir olması nedeniyle yararlı buldu. Hastaların çoğu olumsuz deneyim olarak, toplum içerisinde kullanmaya utanmayı ifade etti. Sonuç: El fanı uygulamasının kalp yetersizliği hastalarında efor dispnesinin azaltılmasında etkili olduğu ancak SpO2 düzeylerine, solunum hızına, kan basıncına ve Kalp hızına etkisi olmadığı saptandı. Uzun süreli el fanı kullanımının hastalarda aktivite ilişkili dispne algısında, fonksiyonel kapasitede, yaşam kalitesinde iyileşme sağladığı ancak NT-ProBNP düzeylerine etkisi olmadığı saptandı. El fanı uygulamasının hastalar tarafından yararlı bulundu. Sonuç olarak; kalp yetersizliğinde efor dispnesinin yönetiminde el fanı uygulamasının etkili bir yaklaşım olduğu saptandı.