Bilgiyi Görselleştirme Stratejisinin Türkçe Ders Kitaplarında Kullanımı
Tezin Türü: Yüksek Lisans
Tezin Yürütüldüğü Kurum: İstanbul Üniversitesi-Cerrahpaşa, Lisansüstü Eğitim Enstitüsü, Türkçe ve Sosyal Bilimler Eğitimi Anabilim Dalı Başkanlığı, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2023
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: Cansu Ersoy Kızıltepe
Danışman: Zeynep Çetinkaya Edizer
Özet:Bu çalışmanın amacı bilginin yapılandırılma sürecinde zihni etkin kılan, öğrenmenin anlamlı ve kalıcı olmasını sağlayan bilgiyi görselleştirme stratejisinin Türkçe ders kitaplarındaki durumunu analiz etmektir. Bu amaca bağlı olarak Türkçe ders kitaplarında kullanılan bilgi ve görsel arasındaki ilişkilerin durumu belirlenmiştir. Nitel araştırma yöntemlerinden doküman analizinin kullanıldığı çalışmada; araştırma nesnesi olarak 5.sınıf Türkçe ders kitabı (Anıttepe Yayıncılık), 6.sınıf Türkçe ders kitabı (Ata Yayıncılık), 7.sınıf Türkçe ders kitabı (Özgün Yayınları) ve 8.sınıf Türkçe ders kitabı (MEB Yayınları) seçilmiştir. Alanyazın taraması sonucu bilgiyi görselleştirme biçimleri ve bilgi - görsel arasındaki ilişkinin yer aldığı başlıklar tablolaştırılmıştır. Uzman görüşleri doğrultusunda inceleme formu düzenlenerek başlıklar son şeklini almıştır. Verilerin çözümlenmesinde ise betimsel analiz kullanılmıştır. Çözümleme sonucunda bilgiyi görselleştirme stratejileri çerçevesinde grafik düzenleyicilerin 219, resimlerin 78 olmak olmak üzere toplam 297 kez kullanıldığı belirlenmiştir. İncelenen kitaplarda 15 çeşit grafik düzenleyiciden en çok bilgi haritaları ve tabloların, iki çeşit resimden de görüntüsel resimlerin kullanıldığı bulgulanmıştır. Zihin haritaları, olay zinciri kavram haritası, balık kılçığı kavram haritası, insan etkileşimi ana hattı, problem çözüm ana hattı ve döngü haritalarının ise hiç kullanılmadığı görülmüştür. Bilgi ve görsel arasındaki 22 çeşit ilişkiden çözümleme, açıklama, eşleştirme, tahmin etme ve sınıflandırmanın çoğunlukla kullanıldığı; sıralama, özelden genele gitme, döngüsel gelişim ve dönüşümün ise hiç kullanılmadığı belirlenmiştir. Bu bulgulara bağlı olarak incelenen Türkçe ders kitaplarında bilgiyi görselleştirme stratejilerinin hem sınırlı hem de çeşitlilik açısından asgari düzeyde olduğu sonucuna ulaşılmıştır.