ORTA TOROSLARDA ÜST TRİYAS-LİYAS YAŞLI KIRINTILI SEDİMENTER KAYALARIN MİNERALOJİSİ, PETROGRAFİSİ, JEOKİMYASI VE RUTİL JEOKRONOLOJİSİ
Tezin Türü: Yüksek Lisans
Tezin Yürütüldüğü Kurum: İstanbul Üniversitesi-Cerrahpaşa, Mühendislik Fakültesi, Jeoloji Mühendisliği Bölümü, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2023
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: Berkay Alparslan
Danışman: Timur Ustaömer
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:Toridler, Gondwana kuzey kenarında oluşmuş Geç Proterozoyik (Kadomiyen) yaşlı bir temel üzerine çökelmiş Geç Paleozoyik – Senozoyik yaşlı kaya birimlerinden oluşur. Toridler Geyikdağı Birliği de olarak bilinen otokton – göreli otokton kaya birimleri ve Kretase-Eosen arasında naplaşarak onun üzerinde yer almaya başlamış Aladağ, Bolkar, Bozkır, Alanya ve Antalya naplarını barındırır. Kretase öncesinde bu naplar Geyikdağı otoktonunun farklı fasiyeslerini temsil eden birimlerdir. Permiyen-Triyas'ta Gondwana kuzey kenarından ayrılarak kuzeye doğru göç eden Toridler'de Mesozoyik boyunca ağırlıklı olarak karbonatlı istifler çökelmiştir. Ancak Triyas sonunda karbonat çökeliminde bir duraksama, erozyon ve onu izleyen karasal-sığ denizel kırıntılı sedimenter kayaların (Çayır Formasyonu'nun) çökelimi gerçeklemiştir. Çayır Formasyonu'nun oluşumu, yükselme ve erozyona da yol açan bir tektonik harekete bağlanmıştır. Ancak söz konusu tektonik hareketin mekanizması konusunda farklı görüşler öne sürülmüştür. Tektonik modelleri sınamak ve Çayır Formasyonu'nun kaynak alanının özelliklerini belirleyebilmek için Orta Toroslar'da otoktondan, Aladağ ve Bolkar naplarında Çayır Formasyonu kumtaşlarından örnekleme yapılmıştır. Kumtaşları petrografik ve jeokimyasal olarak sınıflandırılmış, ayıklanan rutillerin LA-ICP-MS ile iz element içerikleri ölçülmüş, ayrıca rutillerden U-Pb yaşları elde edilmiştir. Kumtaşları litarenit ve sublitarenit olarak sınıflanan Çayır Formasyonu'nun tüm kaya jeokimya verileri; birimin kaynak alanının üst kabuk bileşimine benzer, kuvarsça zengin sedimentlerden oluştuğunu, mafik ya da ultramafik kayaların kaynak alanda bulunmadığını göstermiştir. Söz konusu kaynak alanın çarpışma ortamında geliştiğini, dolayısıyla Çayır Formasyonu'nun malzemesinin yeniden işlenmiş orojenden kaynaklandığını göstermektedir. Ağırlıklı olarak Neoproterozoyik detrital rutil yaşlarının (~580 My) yanı sıra Aladağ napında Karbonifer yaşlı (324 My) rutiller de önemli yer tutar. Rutillerin Cr ve Nb oranları, çoğunlukla meta-pelitlerden geldiklerini, seyrek olarak da meta-mafik kayalardan kaynaklandıklarını göstermektedir. Rutillerin içinde bulunan Zr miktarlarına dayanarak elde edilen sıcaklıklar 570-1300 °C arasında değişmektedir. Bu sıcaklıklar kaynak alanda amfibolit ve granülit fasiyeslerinde metamorfik kayaların yer aldığını göstermektedir. Tüm bulgular (saha gözlemleri, petrografi, jeokimya, mineral kimyası ve U-Pb jeokronolojisi) Çayır Formasyonu'nun malzemesinin egzotik değil, Anatolid-Torid Platformu'nun kendisinden türediğini göstermektedir. O nedenle Çayır Formasyonu'nun kökeni için önerilen riftleşme modelinin bu çalışmada elde edilen veriler ile uyumlu olduğu saptanmıştır.