Atık Suda Gabapentin Analizi İçin Sıvı Kromotografisi-Ardışık Kütle Spektrometresi İle Yöntem Geliştirilmesi
Tezin Türü: Yüksek Lisans
Tezin Yürütüldüğü Kurum: İstanbul Üniversitesi-Cerrahpaşa, Adli Tıp ve Adli Bilimler Enstitüsü, Fen Bilimleri Anabilim Dalı, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2023
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: Aygul Yusıfzada
Danışman: Selda Mercan
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:Atık sular çeşitli kimyasallar içermekte ve bu sular evsel, endüstriyel vb. atık şekilde kanalizasyon sistemine ulaşmakta, atık su arıtma tesisinde (AAT) arıtılarak tekrar kullanıma kazandırılmaktadır. Atık sular, insanların yedikleri ve içtikleri, sigara ve aldıkları ilaçlar gibi kimyasal artıkları da içerdiğinden toplumun sağlık durumu hakkında bilgi sağlamaktadır. Atık su epidemiyoloji (WBE) çalışmaları, toplumda yasadışı madde tüketim miktarını ve türünü tespit etmek için kanalizasyon sisteminden alınan örneklerde ana bileşiği ve/veya metabolitini araştırmaktadır. Bu yöntem sayesinde, atık sudaki maddelerin miktarı analiz edilerek, toplumda yaygın olarak kullanılan yasal ve yasadışı maddeler hakkında bilgi edinilmektedir. Gabapentin oral yolla uygulanmakta olan bir etken madde olup, 1990'ların başında geliştirildiğinde, suistimal olasılığı düşük olduğu için, kontrole tabi bir madde olarak kabul edilmemiştir. Günümüzde başlıca gabapentin ve pregabalin etken maddeleri ile temsil edilen gabapentinoidler, 2002'li yıllarda suiistimal olguları nedeniyle dikkat çeken bir konu haline gelmiştir. Her iki molekül de, gamma-aminobütrik asit (GABA) analoğudur. Gabapentin, nöropatik ağrı ve nöbet bozukluklarında etkili bir antikonvülzan iken, pregabalin de benzer endikasyonlarda kullanılan ancak, biyoyararlanımı ve etkisi gabapentinden daha fazla olan bir bileşiktir. Son yıllarda yapılan değerlendirmelerde, olay yerlerinde ve şüpheliler üzerinde en fazla saptanan maddelerden birinin pregabalin olması ve biyolojik örneklerde en fazla gabapentin tespit edilmiş olması, gabapentinoid suuistimalindeki artışın dikkat çekici düzeylere ulaştığını göstermektedir. Bu çalışmanın amacı; atık suda gabapentin tayini için LC-MS/MS sistemiyle yöntem geliştirmektir. Çalışmada, yöntem validasyonu yapılması amaçlanmıştır. Çeşme suyuna gabapentin katılarak hazırlanan çözeltilerde; seçicilik, tespit (LOD) ve tayin (LOQ) limiti, doğrusallık, doğruluk, stabilite gibi geçerli kılma parametreleri çalışılmıştır. Çalışmada, gabapentinin doğrusal aralığı 0,5-20ng/mL olarak belirlenmiş ve bu aralıktaki korelasyon katsayısı r2=0,9976 olarak bulunmuştur. LOD değeri 0,05 ng/mL LOQ değeri ise 0,1 ng/mL olarak hesaplanmıştır. Kesinlik için yapılan gün içi tekraredilebilirlik çalışmalarında seçilen 0,5; 1; 2; 5 ng/mL konsantrasyonlar için %RSD değerleri sırasıyla 5,87; 7,26; 6,40 ve 5,28 iken, günler arası tekraredilebilirlik çalışmalarında ise 13,12; 10,28; 7,30 ve 12,66 olarak bulunmuştur. Gerçeklik çalışması için çeşme suyuna gabapentin katılarak hazırlanan çözeltilerden çeşme suyu için 0,5, 1; 2; 5; ng/mL'lik numunelerin geri kazanım değerleri sırasıyla %97,93; 112,62; 114,14 ve 93,89 olarak hesaplanmıştır. Stabilite çalışması ise atık suya gabapentin katımı yapılarak gerçekleştirilmiştir. Stabilite çalışmasında 0. saat taze numuneler ile 48 saat +4ºC sıcaklıkta bekletilen numunelerin sonuçları karşılatırılmış ve %bozunma %32,17 olarak hesaplanmıştır. Validasyonu tamamlanan yöntem ile 2 farklı AAT'den 7 gün boyunca toplanan kompozit numuneler (n=14) analiz edilmiş ve gabapentin konsantrasyonları AAT 1 için ortalama 4,92 ng/mL, AAT 2 için ise ortalama 4,69 ng/mL olarak bulunmuştur. Günlük madde tüketim hesaplama sonuçları ise AAT 1 için ortalama 12,48 mg/gün/1000 kişi , AAT 2 için ise ortalama 7,49 mg/gün/1000 kişi olarak bulunmuştur. Bu tez çalışmasının literatüre, adli bilimler ve adli toksikoloji laboratuvarına katkı sağladığı düşünülmektedir. Daha önce Türkiye'de atık suda yasadışı madde analizine dair çalışmalar bulunmasına rağmen, ülkemizde atık suda gabapentin analizine dair bir çalışma olmadığı için bu çalışma sayesinde gabapentinin atık suda tespitinin yapılmasına yönelik bir yöntem geliştirilmiş, tüketim eğiliminin izlenmesine yönelik katkı sunması ve belirlenecek olan bölgelerdeki gabapentin kullanımının araştırılmasını mümkün hale getirmesi sağlanmıştır.