Diyabetik Yara Modelinde Bitkisel Bir Formülasyonun Yara İyileştirici Etkinliğinin Araştırılması
Tezin Türü: Doktora
Tezin Yürütüldüğü Kurum: İstanbul Üniversitesi-Cerrahpaşa, Veteriner Fakültesi, Klinik Öncesi Bilimler Bölümü, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2026
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: Doğan Yaman
Danışman: Fatma Ceren Anlaş
Özet:Diyabetik yara iyileşmesi; kronik inflamasyon, oksidatif stres, bozulmuş anjiyogenez ve hücresel proliferasyon yetersizliğinin bir arada seyrettiği, çok boyutlu bir biyolojik süreçtir. Bu karmaşık süreçte, yalnızca belirli bir patofizyolojik mekanizmayı hedefleyen tedavi yaklaşımlarının çoğu zaman yetersiz kaldığı bilinmektedir. Ayrıca, modern tedavide yaygın olarak kullanılan konvansiyonel bileşiklerin ekonomik maliyetlerinin yüksek oluşu ve istenmeyen etkilere sebep olabilmeleri tedavide başarı şansını sınırlamaktadır. Bu durum, diyabetik yaralarda iyileşme sürecinin farklı evrelerini birlikte destekleyebilen, bütüncül, ekonomik ve güvenli tedavi stratejilerine olan ihtiyacı arttırmıştır. Bu doğrultuda mevcut çalışmada, diyabetik yara iyileşmesinde farklı biyolojik mekanizmalar üzerinden etki gösterdiği bildirilen ve ülkemizde doğal olarak yetişen dört bitkiden (Hypericum perforatum L., Rosa canina L., Olea europaea L. ve Salvia rosmarinus Spenn) oluşan poliherbal bir formülasyonun (PHF) diyabetik yara iyileşmesi üzerindeki terapötik potansiyelinin değerlendirilmesi amaçlanmıştır. Çalışmada formülasyonun etkinliği, öncelikle in vitro test sistemlerinde, yara iyileşmesini destekleyen temel mekanizmalar esas alınarak değerlendirilmiştir. Bu kapsamda PHF'nin antioksidan ve antibakteriyel aktivitesi, toplam fenolik içeriği, fibroblast proliferasyonu üzerinde olan etkileri ve sitotoksisite potansiyeli incelenmiştir. Bulgularımız, PHF'nin yüksek fenolik içeriği ile uyumlu olarak güçlü antioksidan ve antibakteriyel aktivite sergilediğine işaret etmektedir. Fibroblast hücreleri üzerinde gerçekleştirilen çalışmada ise, test edilen konsantrasyonlarda sitotoksik etki gözlemlenmemiş; aksine PHF'nin fibroblast proliferasyonunu anlamlı derecede arttırdığı saptanmıştır. Formülasyonun in vivo etkileri, deneysel tip-2 diyabet oluşturulan sıçanlarda tam katmanlı eksizyonel yara modeli meydana getirilerek araştırılmıştır. Tedavinin etkinliği, 3., 7. ve 14. günlerde makroskobik olarak yara alanı kontraksiyonu yüzdesi ölçümü ve alınan doku örneklerinden gerçekleştirilen histopatolojik analizlerle değerlendirilmiştir. Bulgularımız PHF'nin, diyabetik sıçanlarda yara kontraksiyonunu pozitif kontrol bileşiği ile karşılaştırılabilir düzeyde arttırdığını göstermiştir. Histopatolojik değerlendirmelerde ise PHF'nin özellikle epitelizasyon ve anjiyogenez süreçlerini destekleyerek yara iyileşme sürecine katkı sağlayabileceği sonucuna ulaşılmıştır. Elde edilen bulgular doğrultusunda, PHF'nin diyabetik yaraların tedavisinde etkili ve güvenilir bir strateji olarak değerlendirilebileceği düşünülmektedir.