Akademik Veri Yönetim Sistemi
Tezin Türü: Doktora
Tezin Yürütüldüğü Kurum: İstanbul Üniversitesi-Cerrahpaşa, Orman Fakültesi, Orman Mühendisliği, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2020
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: İnci ÇAĞLAYAN
Danışman: Ahmet Yeşil
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:
Günümüzde Türkiye ormancılıkta, bir yandan geleneksel planlama yaklaşımının eksik yönlerini bertaraf etmeye çalışırken, diğer yandan da dünya ormancılığına entegrasyon sürecinde hem bilimsel alanda hem de uygulamada önemli çalışmalar yapmaktadır. Bu bağlamda Tarım ve Orman Bakanlığı tüm orman planlama işleyişini gözden geçirerek ve bilişim çağının gerektirdiği teknolojiyi kullanarak ormanları planlamaya çalışmakta ve bunu bir ölçüye kadar başarı ile gerçekleştirmektedir. Diğer bir anlatımla, Türkiye ormanları için planlanma süreci, endüstriyel ihtiyaçlara odaklanmakla birlikte iklim düzenleme, su sağlama, rekreasyon, estetik gibi diğer hedefleri de içine alan karmaşık planlama problemlerine çözüm üretmekle yükümlüdür. Orman planlamasında karşılaşılan karmaşık problemlerin uygulamada çözüme kavuşturulması bu doktora çalışmasının amaçlarından birisi olarak belirlenmiştir. Böylece gelişmiş dünya ülkelerinin benimsediği modern orman planlama yaklaşımları uygulamalı olarak test edilerek ülkemiz orman planlama yaklaşımı ile entegre edilecektir. Bu çalışma analitik hiyerarşi süreci, karışık tam sayılı programlama modeli ve optimizasyon tekniklerini içeren üç temel aşamadan oluşmaktadır. Çalışmada önerilen model ve çözüm yollarının uygulanabilirliğini ve geçerliliğini değerlendirmek için, İstanbul Orman Bölge Müdürlüğü'ne bağlı Kurtkemeri, Bentler ve Atatürk Arboretumu işletme şefliklerini içine alan Belgrad Ormanı için bir uygulama gerçekleştirilmiştir. Çalışmanın birinci aşamasında Belgrad Ormanı'nın sunduğu ekosistem hizmetlerinden hangisinin ormanın neresinden sağlanacağı çok kriterli karar verme tekniklerinden analitik hiyerarşi süreci kullanılarak tasarlanmış ve ekosistem hizmetlerinin sunulduğu alanlar mekânsal olarak belirlenmiştir. Ekosistem hizmetlerinin belirlenmesi ve belirlenen ekosistem hizmetleri için kriterlerin ağırlıklandırılması aşamasında uzman görüşlerinden yararlanılmıştır. İkinci aşamada, ekosistem hizmetlerinin alansal uygunluk potansiyellerinin ve amaçların çelişmesi nedeniyle meşcerelere ekosistem hizmetlerinin atanması için bu hizmetler arasındaki ödünleşmeler araştırılmıştır. Bu aşamada katılımcı yaklaşım ve sürdürülebilir kalkınma amaçlarından yararlanarak çözüm üretilmiştir. Birden fazla sürdürülebilir kalkınma amacının söz konusu olduğu alanlarda katılımcıların amaçlar için belirlediği ağırlıklar dikkate alınarak ekosistem hizmetleri arasında denge sağlanmıştır. Dengelerin sağlanmasında matematiksel model olarak karışık tamsayılı programlama tekniği kullanılmıştır. Ödünleşme sonucunda orman fonksiyon alanları kararlaştırılmıştır. Üçüncü aşamada, en iyi denge oluşturacak çözümü ortaya koymak için silvikültürel senaryo ile birlikte stratejik plan alternatifleri belirlenmiştir. Bunun içinde optimizasyon tekniklerinden yararlanılmıştır. Oluşturulan stratejik planlama alternatifleri için bu tekniklerinden öncelikle deterministik bir tam sayılı programlama modeli geliştirilmiş ve çalıştırılmıştır. Kurulan bu model ile planlamada mekânsal ve zamansal ilişkilerin dikkate alınacağı sürdürülebilir bir planlama yapılması hedeflenmiştir. Bütün bu süreçlerin sonucunda, model çıktısı olarak alternatif amenajman planları üretilmiştir. Sonuç olarak Belgrad Ormanı için uzman görüşlerini, sürdürülebilir kalkınma amaçlarını ve katılımcıların tercihlerini kapsayan optimizasyon tabanlı "Ekosistem Hizmetlerinin Çok Kriterli Karar Verme Yaklaşımı ile Planlanması Süreci" geliştirilmiştir.