Akademik Veri Yönetim Sistemi
Tezin Türü: Doktora
Tezin Yürütüldüğü Kurum: İstanbul Üniversitesi, Fen Bilimleri Enstitüsü, Orman Mühendisliği Bölümü, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2017
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: SERVET PEHLİVAN
Danışman: Doğanay Tolunay
Özet:
Geçmişte Durusu Kumulu İstanbul’un önemli su kaynaklarından olan Durusu
(Terkos) Gölü’nü tehdit eder konumdaydı. Ancak 1960’lı yıllarda başlayan
ağaçlandırma faaliyetleri ile Durusu Kumulu stabil hale getirildi ve bu tehdit
hali sona erdirildi. Ağaçlandırma faaliyetleri nihayetinde ayrıca, önemli bir
karbon yutak alanı daha kazanılmış oldu.
Bu çalışmada Durusu Kumulu’nda fıstık çamı (Pinus pinea L.) ve sahil çamı (Pinus
pinaster Ait.) türleri ile ağaçlandırılmış olan alanlarda ağaç bitkisel
kütlesinde biriken karbon miktarı irdelenmiş ve çeşitli modeller vasıtasıyla
gelecekte olması muhtemel senaryolara bağlı olarak karbon birikiminin zamansal
değişimi tahmin edilmeye çalışılmıştır.
Bu amaçla her iki ağaç türü ile ağaçlandırılmış alanlardan alınan 49’ar
adet örnek alan ile bu örnek alanlardan kesilen toplam 127 adet (63 adet Çf –
64 adet Çm) örnek ağaç verisinden yararlanılmıştır. İlk olarak örnek
alanlardaki tüm ağaçların göğüs yüksekliği çapları, boyları ve tepe boyutları
ölçülmüş ve örnek alanı temsil eden orta ağaç kesilmiştir. Kesilen örnek
ağaçlarda seksiyon usulüne göre tüm gövde çapları ile ağaç boyu ölçüldükten
sonra gövde odunu, ibre, dal ve kök biçiminde sınıflandırılmış ağaç
bileşenlerinin kütleleri ölçülmüştür.
Çalışmada her iki ağaç türü için ağaç hacim denklemleri ve ağaç
kütlesinin hesaplanmasında kullanılmak üzere HA (kabuklu gövde odunu hacim
ağırlığı), BEF (bitkisel kütle genişletme faktörü) ve kök kütlesini kabuklu gövde
odunu kütlesine göre tahmin etmeye yarayan FKök faktörleri
geliştirilmiştir. Daha sonra örnek alanların dikili kabuklu gövde hacimleri ile
dikili ağaçların toplam bitkisel kütleleri hesaplanmıştır. Ağaç bitkisel
kütlesinin karbon içeriği ise LULUCF ve AFOLU rehberlerinde önerildiği gibi
bitkisel kütlenin %51’i olarak kabul edilmiştir.
Karbon modellemesi yapabilmek için meşcerenin yıllık cari hacim
artımının ve ağaç bileşenlerinin toplam bitkisel kütleye katılma oranlarının
zamansal değişimini bilmek gerekmektedir. Bu amaçla örnek alan ölçümlerinden
elde edilen verilere bağlı olarak her iki ağaç türü için de yıllık cari hacim
artımları ve hacim artım yüzdeleri zamana bağlı olarak hesaplanmıştır. Ayrıca
ağaç bileşenlerinin de toplam bitkisel kütledeki katılım oranlarını değişimini
tahmin eden regresyon denklemleri geliştirilmiştir.
Fıstık çamı ve sahil çamı için HA değerleri sırasıyla 0,465 t/m3
ve 0,454 t/m3 bulunmuştur. Ortalama BEF katsayıları ise ibre için 0,185
(Çf) ve 0,185 (Çm), dal için 0,889 (Çf) ve 0,384 (Çm) olarak hesaplanmıştır.
FKök faktörleri ise fıstık çamı için 0,528 olarak, sahil çamı için ise 0,382
olarak hesaplanmıştır. Fıstık çamı meşcereleri en yüksek yıllık cari hacim
artımı 10,2 m3/ha ile 35 yaşında yaparken, sahil çamı ise 21,8 m3/ha
ile 40 yaşında yapmaktadır. Fıstık çamı meşcerelerinin en yüksek hacim artım
yüzdesi %8,0 (20 yaşında) iken en düşük hacim artım yüzdesi %2,5 (50 yaşında)
bulunmuştur. Sahil çamında ise en yüksek ve en düşük hacim artım yüzdeleri
sırasıyla %11,2 (15 yaşında) ve %3,2 (50 yaşında)’dir.
Bu aşamadan sonra her iki ağaç türü için birim alanda depolancak karbon
miktarı CO2Fix V3.2 ve EFISCEN V4.1 modelleri kullanılarak tahmin edilmiştir.
Bu tahminler 6 farklı senaryoya bağlı olarak 50 yıllık idare süresi ile toplam 150
yıl süre için yapılmıştır. Buna göre 50 yılın sonunda sahil çamının her
senaryoya göre fıstık çamından daha fazla karbon depolayacağı sonucuna
ulaşılmıştır. CO2Fix modeline göre 50 yılın sonunda fıstık çamı meşcerelerinin
depolayacağı en düşük karbon miktarı 34,3 tC/ha (Senaryo 6) ve en yüksek 191,5
tC/ha (Senaryo 1) olarak tahmin edilmiştir. Sahil çamı meşcerelerinde ise CO2Fix
modeli en düşük 55,3 tC/ha (Senaryo 6) ve en yüksek 264,6 tC/ha (Senaryo 1)
karbon depolanacağı sonucuna ulaşmıştır. EFISCEN modeline göre ise fıstık çamı
meşcereleri en düşük 37,1 tC/ha (Senaryo 6), en yüksek 134,2 tC/ha (Senaryo 1)
karbon depolayabilmektedir. Aynı modelin sahil çamı meşcereleri için tahmin
ettiği en düşük karbon miktarı 51,1 tC/ha (Senaryo 6) iken, en yüksek karbon
miktarının ise 191,1 tC/ha (Senaryo 1) olacağı sonucuna ulaşılmıştır.