Kemoterapi alan kanser hastalarında kaygı yönetiminde sanal gerçeklik meditasyonunun etkisi: Randomize kontrollü bir çalışma

---

Tezin Türü: Doktora

Tezin Yürütüldüğü Kurum: İstanbul Üniversitesi-Cerrahpaşa, Florence Nightingale Hemşirelik Fakültesi, Hemşirelik Bölümü, Türkiye

Tezin Onay Tarihi: 2025

Tezin Dili: Türkçe

Öğrenci: FUNDA ÇAM

Danışman: Gülbeyaz Can

Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu

Özet:

Bu çalışma, kemoterapi alan kanser hastalarında kaygı yönetiminde, sanal gerçeklik destekli meditasyon uygulamasının etkisini değerlendirmek amacı ile gerçekleştirildi. Üç gruplu randomize kontrollü deneysel tasarıma sahip olan çalışma Bezmiâlem Vakıf Üniversitesi Sağlık Uygulama ve Araştırma Merkezi Ayaktan Kemoterapi Ünitesinde tedavi gören yetişkin kanser hastaları ile Nisan 2024-Mart 2025 tarihleri arasında yürütüldü. Dahil edilme ve dışlanma kriterlerine uyan hastalar randomize edilerek sanal gerçeklik destekli meditasyon (n=29), sanal gerçeklik destekli video (n=29) ve kontrol gruplarına (n=30) ayrıldı ve toplamda 89 hastaya çalışmaya dahil edildi. Üç gün boyunca her gün 10 dakika süreyle, meditasyon grubuna sanal gerçeklik destekli meditasyon; video grubuna ise doğa temalı videolardan oluşan içerikler sanal gerçeklik gözlüğü aracılığıyla uygulandı. Kontrol grubu ise standart bakım aldı. Araştırmada veri toplama aracı olarak Hasta Tanıtım Formu, Durumluk/Sürekli Kaygı Ölçeği, Vital Bulgu Takip Formu, Uygulama Memnuniyeti Değerlendirme Formu ve Sanal Gerçeklik Rahatsızlığı Anketi kullanıldı. Durumluk kaygı ve vital bulgu ölçümleri, üç gün boyunca her uygulama öncesi ve sonrasında yapılırken; sürekli kaygı ölçümünün ön testi birinci gün, son testi üçüncü gün uygulama sonunda ve izlem testi ise 30. günde gerçekleştirildi. Veriler SPSS 25 ile analiz edildi; grup içi ve gruplar arası farklar için ANOVA, Paired Samples Test ve Repeated Measures Test kullanıldı. Çalışma grubunu yaş ortalaması 53,88±11,83 olan, %43,8'i ilkokul mezunu, %56,2'si kadın, %78,7'si evli ve %47,2'si geliri giderine denk olan hastalar oluşturdu. Hastaların %29,2'sı gastrointestinal, %25,8'i meme ve %16,9'u akciğer kanseri tanısına sahipti. Müdahale ve kontrol gruplarında yer alan hastaların sosyodemografik ve klinik özellikleri benzerdi. Her iki müdahale, kontrol grubuna kıyasla durumluk kaygı düzeyinde anlamlı azalma sağladı. Sanal gerçeklik destekli meditasyon uygulamasının bu azalmada daha etkili olduğu belirlendi. Sürekli kaygı düzeyinde anlamlı azalma yalnızca meditasyon grubunda gözlendi ancak izlem testinde sürekli kaygı düzeylerinin tüm gruplarda benzer olduğu tespit edildi. Her iki uygulamaya yönelik hasta memnuniyeti yüksek bulundu ve hiçbir hastada yan etki bildirilmedi. Sonuç olarak, sanal gerçeklik destekli meditasyon uygulamasının, kemoterapi sürecindeki kanser hastalarında durumluk kaygı düzeyini azaltmada hem standart bakım uygulamasına hem de doğa temalı video içeriği sunulan sanal gerçeklik uygulamasına kıyasla daha etkili bir yöntem olduğu belirlendi.