İklim değişikliğine uyum çalışmalarını destekleyici bir havza duyarlılık değerlendirme metodunun geliştirilmesi
Tezin Türü: Doktora
Tezin Yürütüldüğü Kurum: İstanbul Üniversitesi-Cerrahpaşa, Orman Fakültesi, Orman Mühendisliği, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2021
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: Mustafa AYTEKİN
Danışman: Yusuf Serengil
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:İklim değişikliğinin artan etkilerinden dolayı havzaların yönetimi ve sürdürülebilirliği, çeşitli çevresel risklere maruz kalmaktadır. IPCC, RCP 2.6 senaryosuna göre 2065 yılına gelindiğinde küresel ortalama sıcaklığın sanayi devrimi öncesine göre 1,6 oC, yüzyılın sonuna gelindiğinde ise ise 1,7 oC artması beklenilmektedir. Tüm çalışmalar ve çabalar küresel ortalama sıcaklığın 2 oC altında tutmaya ve değişen iklim koşullarına uyum sağlamaya yöneliktir. Su kaynaklarının sürdürülebilir yönetimi ve havzaların korunabilmesi için öncelikle hangi havzaların daha duyarlı hangilerinin daha dayanıklı olduğunu ortaya koymak gerekmektedir. Bazı indikatörler geliştirilerek havzaların adaptif kapasitesini ortaya koymaya çalışan yaklaşımlara "havza kırılganlık analizi (HKA)" adı verilmektedir. Bu tez çalışmasının amacı ülkemize özgü bir "havza kırılganlık analizi (HKA)" metodunun geliştirmesine katkı sağlamaktır. Planlama kararları verilirken ekosistemlerin sürdürülebilirliğine yönelik metotlardan yararlanılması gerektiği düşüncesindeyiz. Bu çalışma Susurluk Havzası'nda yürütülmüştür. Çalışma kapsamında; literatür taraması yapılmış, model olabilecek altlıklar incelenmiş ve bir metodoloji test edilmiştir. Çalışmanın ilk aşamasında Susurluk Havzası için havza kırılganlık analizi parametreleri belirlenmiştir. İkinci aşama, her alt havzanın su kalitesi örneklemesini içeren arazi çalışmalarını içermektedir. Üçüncü aşamada ise veriler yardımıyla uzaktan algılama yöntemlerinin kullanılması ve çıkan sonuçların analiz edilmesini içermektedir. Havza kırılganlık analizinin üç bileşeni olan; hassaslık, maruz kalma ve uyum kapasitesi altındaki parametreler belirlenmiştir. "İklim Değişikliğine Uyum Çalışmalarını Destekleyici Duyarlılık Değerlendirme Metodunun Geliştirilmesi" başlıklı bu çalışmada ilgili çalışma alanındaki kırılganlık analizi (hassaslık, maruz kalma ve uyum kapasitesi) sayısallaştırılmıştır. Kırılganlık analizini iklim değişikliği süreciyle ile ilgili olarak daha kapsamlı ve detaylı değerlendirebilmek amacıyla; alanın biyofiziksel, sosyo-ekonomik özellikleri ve arazi kullanımları sınıflandırılmıştır. Rastgele örnekleme ile oluşturulmuş havzalardan alanın tamamı hakkında fikir verecek şekilde örneklemeler yapılmıştır. Toprak, su, vejetasyon ve akış örnekleri alınmıştır. Kırılganlık analizi değerlendirmesi her bir parametrenin analizleri sayısal modellere ve geliştirilen kırılganlık noktası puanına göre haritalanması ve su kalitesi parametreleri ile yapılan çalışmanın doğrulanması ve diğer havzalar için tahmin modelinin kullanılmasını içermektedir. Havza kırılganlık puanının ekolojik su kalitesi ile doğrulanabilirliği istatistiksel ve mekânsal olarak değerlendirilmesi ile iklim değişikliğine uyum kapsamında havza kırılganlık değerlendirme metodunun iklim değişikliği sürecine ve planlamaya entegrasyonunu sağlanmıştır. Sonuç olarak, uluslararası literatür ülkemiz koşullarına göre yorumlanarak bir taslak analiz metodunun geliştirilmesi ve Susurluk Havzası'nda yer alan orta ölçekli havzalarda denemesi gerçekleştirilmiştir.