Meme Kanseri Taramasında Farkındalık ve Davranış Oluşturmaya Yönelik Hazırlanan Video ve Cep Telefonu Uygulamasının Etkinliğinin Değerlendirilmesi

---

Tezin Türü: Doktora

Tezin Yürütüldüğü Kurum: İstanbul Üniversitesi-Cerrahpaşa, Sağlık Bilimleri Fakültesi, Ebelik Bölümü, Türkiye

Tezin Onay Tarihi: 2024

Tezin Dili: Türkçe

Öğrenci: Özlem Bekdemir Ak

Danışman: Nuran Gençtürk

Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu

Özet:

 Giriş: Meme kanseri dünyada ve Türkiye’de kadınlarda en sık görülen kanser türüdür. Kadınlarda kansere bağlı ölümlerde de ilk sırada gelmektedir. Hastalık hakkında yeterli farkındalık olmaması, bilgi eksikliği, geç tanı ve yetersiz tıbbi olanaklar meme kanseri insidans ve mortalitesinin artmasına neden olmaktadır. Amaç: Meme kanseri belirtisi olmayan 40-69 yaş arası kadınlarda meme kanseri taraması konusunda farkındalık oluşturmak ve davranışa dönüştürmek için hazırlanan video ve cep telefonu uygulamasının etkinliğini değerlendirmektir. Yöntem: Tasarım tabanlı ve tek gruptaki kadınların ön test, ara test ve son test sonuçlarının karşılaştırılmasına dayanan yarı deneysel bir araştırmadır. Veriler çevrimiçi anket ve Google Play Store (cep telefonu uygulamasını indirmek için) aracılığı ile Mayıs 2023-Ocak 2024 tarihleri arasında toplandı. Araştırma 90 kadın ile tamamlandı. Veriler birey bilgi formu, Meme Kanseri Tarama Programı bilgi testi, animasyon video, Meme Kanseri Tarama Uyarı Programı (MEKTUP) cep telefonu uygulaması, araştırma değerlendirme anketi kullanılarak toplandı. Bulgular: Kadınların %74,4’ü 50 yaş altında, %78,9’u evli, %33,4’ü okur-yazar/ilkokul mezunu, %35,6’sı çalışmakta, %41,1’i sigara kullanmakta, %93,3’ü alkol kullanmamakta, %58,9’u fazla kiloludur. Ulusal meme kanseri tarama program bilgi testi ortalama puanları ikili karşılaştırıldığında ön test-ara test, ön test-son test arasında anlamlı fark olduğu; ara test-son test arasında anlamlı fark olmadığı görüldü. Sosyodemografik veriler ile bilgi testi ortalama puanları ikili olarak karşılaştırıldığında ön test-ara test, ön test-son test arasında anlamlı fark olduğu; ara test-son test arasında anlamlı fark olmadığı görüldü. Sigara içme ile KMM yaptırma durumu karşılaştırıldığında anlamlı fark tespit edildi. xvi Yaş grupları ile mamografi çektirme durumu ve sigara içme ile mamografi çektirme durumu karşılaştırıldığında anlamlı fark olduğu saptandı. Kadınların meme kanseri taramalarına katılmalarını sağlayan uygulamaların; %87,8’inin animasyon video ve MEKTUP cep telefonu uygulaması olduğu saptandı. Sonuç: Animasyon video ile verilen meme kanseri tarama programı konulu eğitimin kadınların bilgi düzeyini arttırdığı, MEKTUP cep telefonu uygulaması ile meme kanseri taramaları için gönderilen hatırlatma mesajlarının taramalara katılma oranını arttırdığı saptandı.

Anahtar kelimeler: Meme Kanseri Tarama Programı, animasyon video, MEKTUP cep telefonu uygulaması