Akademik Veri Yönetim Sistemi
Tezin Türü: Yüksek Lisans
Tezin Yürütüldüğü Kurum: İstanbul Üniversitesi-Cerrahpaşa, Adli Tıp ve Adli Bilimler Enstitüsü, Fen Bilimleri Anabilim Dalı, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2021
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: Tuğba TEKİN BÜLBÜL
Danışman: Zeynep Türkmen
Özet:
Beyin omurilik sıvısı (BOS), postmortem toksikolojinin kan ve idrara alternatif matrisler
arayışıyla kıymetli bir vücut sıvısı haline gelmiştir. Adli toksikoloji açısından sıvı
kromatografisi-ardışık kütle spektrometresi (LC-MS/MS) ile kantitatif analize imkan veren
BOS, kana alternatif vücut sıvısı oluşuyla analizlerde tamamlayıcı sonuçlar verebilmektedir.
BOS numunesi ile yapılacak analizlerin yöntem geliştirilmesinde, gerçek BOS numunesi
kullanmadan gerçek sıvıya vekil niteliğinde yapay BOS (yBOS) sıvısı ile araştırmalar
yapılmaktadır.
Kokain, keyif almak için kullanılan ve kullanımı her geçen gün artan yasa dışı bir
alkaloiddir. Beyne olan etkisi nedeniyle bağımlılığı yüksek bir madde olan kokainin;
kullanım türüne, vücuda alım yoluna, kişinin metabolizasyonuna ve kullanım sıklığına bağlı
olarak vücut sıvılarında bulunabilirliği farklıdır. Bu nedenle toksikolojik analizlerde kokain
tespit ve tayinine dair farklı vücut sıvılarında daha hassas yöntemler geliştirmeye karşı ilgi
artmıştır. Bu nedenle bu çalışmada gerçek numuneye en yakın haliyle hazırlanmış yBOS
içerisinden kokaini ve ana metaboliti benzoilekgonini tespit ve tayin edebilmek için katı faz
ekstraksiyon (SPE) yöntemi kullanılarak sıvı kromatografisi-ardışık kütle spektrometresi
(LC-MS/MS) sistemi ile hassasiyeti ve verimliliği yüksek analitik yöntem geliştirilmiştir.
Yapılan çalışmalarla kokain için metanol çözücüsünde 9 noktalı 0,2-100 ng/mL aralığında
kalibrasyon grafiği çizdirilmiş r2
değeri 0,999 bulunmuştur. Kokainin ana metaboliti
benzoilekgonin için ise 8 noktalı 0,5-100 ng/mL aralığında ve r2
değeri 0,999 olan
kalibrasyon grafiği çizdirilmiştir. Metanol çözücüsüne ilaveten, matris etkisiyle daha doğru
sonuçlar alabilmek adına yBOS numunesi ile de kalibrasyon grafiği çizdirilmiştir. Kokain
için yBOS matrisinde 7 noktalı 0,5-50 ng/mL aralığında kalibrasyon eğrisi çizidirilmiş ve r2
değeri 0,998 bulunmuştur. Benzoilekgonin için ise yine 7 noktalı 0,5-50 ng/mL aralığında ve
r
2
değeri 0,998 olan kalibrasyon grafiği çizdirilmiştir. Kokain ve benzoilekgonin için
2
metanol içerisinde elde edilen LoQ değerleri her ikisi için de 0,05 ng/mL bulunurken yBOS
matrisi içerisinde sırasıyla 0,1 ng/mL ve 0,05 ng/mL bulunmuştur.
Belirlenen SPE yöntemiyle 3 farklı konsantrasyonda 6 tekrarlı yapılan tekrarlanabilirlik ve 7
gün sonrasındaki ara kesinlik çalışmalarının sonuçlarında yüzde bağıl standart sapma
(%RSD) değeri <20 elde edilmiştir. Geri kazanım çalışmaları tekrarlanabilirlik ve ara
kesinlik için hazırlanan 3 farklı konsantrasyon için toplamda 12 örnek üzerinden
hesaplanmış ve tüm ölçüm sonuçları %70-120 geri kazanım aralığında bulunmuştur.
Bulunan %RSD ve geri kazanım sonuçları ile geliştirilen yöntemin doğruluğu kanıtlanmıştır.
Stabilite çalışmaları için 3 farklı konsantrasyonda hazırlanmış örneklerin her 3 tanesi oda
sıcaklığı, +4 oC, -20 oC ve -80 oC derecelerde 7 günlük süreyle bekletilmiştir. 7 gün
sonrasında yapılan ölçümlerle değişim değerlerinin %1’in altında olduğu bulunmuş,
geliştirilen yöntemin kararlılığını ispatlanmıştır.
yBOS numunesinden kokain ve benzoilekgonin tespiti için geliştirilen yöntemin tüm
validasyon çalışmaları uygun sonuçlarla tamamlanmıştır. Sonrasında, kokaine ait diğer
metabolitleri de değerlendirmeye katarak daha hassas yöntemler geliştirmek ve bu
yöntemleri gerçek numunelerde çalışarak doğrulamak hedeflenmektedir. Böylelikle
postmortem olgularda kan örneğine alternatif olan ve korunaklı yapısıyla postmortem
yeniden dağılımdan oldukça az etkilenen BOS numunesi, adli toksikolojiye ve adalete katkı
sağlayabilecektir.
Anahtar Kelimeler: Kokain, Benzoilekgonin, Yapay Beyin Omurilik Sıvısı, Postmortem
Toksikoloji, Katı Faz Ekstraksiyon, LC-MS/MS