FEBRİL NÖTROPENİK HASTALARDA GELİŞEN KAN DOLAŞIMI ENFEKSİYONLARININ EPİDEMİYOLOJİSİ VE MORTALİTE ÜZERİNE ETKİLİ PROGNOSTİK FAKTÖRLER

Tez Türü: Tıpta Uzmanlık

Tezin Yürütüldüğü Kurum: İstanbul Üniversitesi-Cerrahpaşa, Cerrahpaşa Tıp Fakültesi, Dahili Tıp Bilimleri Bölümü, Türkiye

Tez Danışmanı: Neşe Saltoğlu

Tezin Onay Tarihi: 2012

Tezin Dili: Türkçe

Özet:

Hematolojik maligniteli olgularda enfeksiyon, en önemli mortalite nedenlerinden biridir. Bu hasta grubunda gelişen kan dolaşımı enfeksiyonu mortalitedeki artışın ana nedenidir. Kan dolaşımı enfeksiyonu gelişen hastaların epidemiyolojisi ampirik antibiyotik tedavi seçiminin temelini oluşturmaktadır. Çalışmamızın amacı; febril nötropeni atağı sırasında alınan kan kültürlerinde üreyen etkenleri, antimikrobiyal ajanlara duyarlılıklarını, antimikrobiyal tedavinin prognoza olan katkısını ve mortaliteyi etkileyen prognostik faktörleri değerlendirmektir.

Bu çalışmada Ocak 2005 - Temmuz 2011 tarihleri arasında İ. Ü. Cerrahpaşa Tıp Fakültesi, İç Hastalıkları Anabilim Dalı, Hematoloji Bilim Dalı‟nda yatan, Enfeksiyon Hastalıkları ve Klinik Mikrobiyoloji Anabilim Dalı tarafından günlük vizitlerle izlenen hastalarda gelişen 553 kan dolaşımı enfeksiyonu (KDE) atağı geriye dönük olarak incelendi.

Kan dolaşımı enfeksiyonu gelişen hastaların ortanca yaşları 41 (sınırlar 15-85) olup, 365 (% 58,3)‟ni erkek hastalar oluşturmakta idi. En sık altta yatan hastalık olarak 341 (%54,5) hastada akut lösemiler olarak belirlendi. Atakların 307 (%55,5)‟sinde santral venöz kateteri mevcut olup 290 (%46,3)‟ı kateter ilişkili kan dolaşımı enfeksiyonu idi. 553 atağın 66 (%12)‟sı kemik iliği transplantasyonu yapılan hastalarda saptandı.

Yaptığımız çalışmada, KDE ataklarının % 51,7‟sinde Gram pozitif bakteriler, %42,2‟sinde Gram negatif bakteriler izole edildi. Atakların %3,1‟i polimikrobiyaldi ve %3‟ünden ise fungal etkenler izole edildi. Son yıllarda Gram negatif bakteri ve dirençli bakteri kaynaklı KDE oranının arttığı gözlendi. Koagülaz negatif stafilokoklar (KNS) %38,4 oranla ilk sırada yer alırken, E. coli (%19,8) ikinci sırada izole edilen patojendi.

Gram negatif bakteriler arasında, E. coli (%43,4) ilk sırada, Klebsiella spp. (%23,7) ikinci, Pseudomonas spp.(%9,2) üçüncü olarak saptandı. E. coli‟de %32 olan genişlemiş spektrumlu beta laktamaz (GSBL) yapma oranı, Klebsiella spp.’de %38,6 olarak saptandı ve ayrıca 7 adet karbapenemaz üreten Klebsiella spp. kökeni izole edildi.

Gram pozitif bakterilerin dağılımında KNS (%74,7)‟ler ilk sırada, enterokoklar (%9,3) ikinci, alfa-hemolitik streptokoklar (%8,1) üçüncü ve S. aureus (%6,3) dördüncü sırada yer aldı. KNS‟lerin %87,4‟ü, S. aureus’ların %19‟u metisiline dirençli idi. Enterokok‟ların %83,9‟u ampisiline, %6,5‟i vankomisine dirençli idi. En sık başlanan ampirik antibiyoterapi piperasilin/tazobaktam 160 (% 30) ve karbapenemler 157 (% 28,3) olduğu gözlendi.

Kandidalar en sık izole edilen fungal etken (n:17) olup, %82,4‟ü non-albicans idi. Fungal etkenler arasında C. parapsilosis (%31,6) birinci, C. tropicalis (%21) ikinci ve C. albicans (%15,8) üçüncü sıklıkta yer aldı. Polimikrobiyal üreme saptanan 20 atağın 17‟sinde en az bir Gram negatif etken saptandı.

Genel mortalite %15,5 olarak saptanırken sırasıyla Gram pozitif, Gram negatif bakteriler, mantarlar ve polimikrobiyal etiyolojide mortalite oranları % 9,3, % 20,5, % 36,8 , % 30 olarak bulundu. Gram negatif bakteri (p:<0,001), mantar (p:<0,001) ve polimikrobiyal etkenlerin (p:0,003) varlığında mortalite Gram pozitif bakterilerin neden olduğu KDE‟lere göre anlamlı olarak yüksekti. Yaş, cinsiyet ve altta yatan hastalık ile mortalite arasında istatistiksel olarak anlamlı ilişki bulunamadı.

Kateter ilişkili KDE‟lerde mortalite anlamlı olarak düşük (p:<0,001) saptanırken, saptanabilen kateter dışı odağı olan (p:0,032), ağır sepsis bulguları gelişen (p<0.001), uygun olmayan ampirik antibiyoterapi başlanan Gram negatif bakteri kaynaklı KDE‟lerde (p<0.001) mortalite anlamlı olarak yüksek saptandı.

Anahtar kelimeler: Febril nötropeni, kan dolaşımı enfeksiyonu, etiyoloji, mortalite