‘‘MESLEKİ YABANCILAŞMA VE MESLEKİ DOYUM’’ BAĞLAMINDA TÜRKİYE’DE FİLM SEKTÖRÜ ÇALIŞANLARI ÜZERİNE BİR ALAN ARAŞTIRMASI

Tez Türü: Doktora

Tezin Yürütüldüğü Kurum: İstanbul Üniversitesi, İletişim Fakültesi, Radyo Televizyon Ve Sinema Bölümü, Türkiye

Tez Danışmanı: Özlem Arda

Tezin Onay Tarihi: 2025

Tezin Dili: Türkçe

Özet:

Mesleki doyum ile yabancılaşma kavramları üzerine birçok düşünür farklı tanımlamalar geliştirmiş ve bu kavramlar birçok araştırmanın konusu olmuştur. Bu çalışmada, yabancılaşma ve mesleki doyum kavramları, kuramsal temellendirmelerle Türkiye’de film sektörü çalışanlarının mesleki yabancılaşma düzeylerinin mesleki doyum ile ve demografik değişkenlerle ilişkisi irdelenmiştir. Çalışma; Türkiye’de film sektörü çalışanlarının mesleki yabancılaşma ile mesleki doyum düzeyleri arasındaki ilişkiyi ve bu değişkenlerin demografik faktörlerle bağlantısını incelemek, çalışanların mesleki yabancılaşma eğilimleri ve mesleki doyum düzeylerinin ardında yatan olası sebepleri belirlemek amacıyla gerçekleştirilmiştir. Çalışmada karma yöntem tercih edilmiştir. Nicel evrede 400 film sektörü çalışanıyla anket yapılmıştır ve nitel evrede 10 kişiyle derinlemesine görüşmeler gerçekleştirilmiştir. Derinlemesine görüşmelerle toplanan veriler, tematik analiz sonucunda sosyolojik çözümlemeyle desteklenerek betimsel analiz aracılığıyla incelenmiştir. Çalışmada; ‘‘İş Tatmini Ölçeği’’ ve ‘‘İşe Yabancılaşma Ölçeği’’ kullanılmış, elde edilen veriler SPSS programıyla analiz edilmiştir. Nicel bulgularda; mesleki yabancılaşma ile mesleki doyum arasında anlamlı, orta düzeyde negatif ters yönlü bir ilişki olduğu belirlenmiş, mesleki yabancılaşmada gerçekleşen değişimin %22,6’sının mesleki doyum ile açıklanabildiği sonucuna ulaşılmıştır. Ayrıca bazı demografik değişkenlerle mesleki yabancılaşma ve mesleki doyum düzeyleri arasında anlamlı ilişki bulunurken bazılarında ise anlamlı ilişki saptanmamıştır. Nitel evrede ise 10 kişiyle gerçekleştirilen derinlemesine görüşmeler sonucunda, mesleki yabancılaşma üzerinde belirleyici olan faktörler arasında; meslekte anlamsızlık, rutinleşme ve motivasyon değişikliği, dayanışma ve sosyal izolasyon, makineleşen işçi ve emeğe yabancılaşma, otoriteye karşı güçsüzlük gibi temalar öne çıkmıştır. Mesleki doyum düzeyi üzerinde belirleyici faktörler arasında ise; ücret ve yan ödemelerde adalet algısı, terfi, ödüllendirme ve liyakat algısı, işveren ve değer, çalışma koşulları, mesleki aidiyet ve psikososyal ilişkiler gibi temalar öne çıkmıştır.