Türkiye'deki Dağlık Havzalarda Uygulanan SWAT Modeli ile İklim Değişikliğinin İncelenmesi

Tez Türü: Yüksek Lisans

Tezin Yürütüldüğü Kurum: Eskişehir Teknik Üniversitesi, Lisansüstü Eğitim Enstitüsü, Türkiye

Tez Danışmanı: Ali Arda Şorman

Tezin Onay Tarihi: 2020

Tezin Dili: Türkçe

Özet:

Kar erimelerinden beslenen dağlık havzalarda, akışa geçen su hacminin hesabı ve iklim değişikliği konuları dikkat çekmektedir. Ülkemizde bu konular, Fırat havzası gibi geniş drenaj alanına sahip sınır aşan sular açısından büyük önem arz etmektedir. Bu çalışmada, Fırat havzasının dağlık iki memba alt havzası çalışma alanı olarak seçilerek ArcSWAT ile hidrolojik modelleme yapılmıştır. Modelleme çalışmasında, akım ölçümleri, arazi kar ölçümleri ve MODIS kar-kaplı alan (KKA) uydu ürünlerinden yararlanılmıştır. İlk olarak, modele ait kar çıktıları, uydu görüntüleri ile kalibre edilmiş; ardından, istasyonlara ait noktasal ölçümlerle de doğrulanmıştır. İkinci aşamada, akım çıktılarının otomatik kalibrasyonu SWAT-CUP ile gerçekleştirilerek Nash-Sutcliffe Efficiency (NSE)’ye göre ortalama günlük 0.7’nin, aylık 0.8’in üzerinde kalibrasyon ve validasyon değerleri elde edilmiştir. Oluşturulan hidrolojik modeller, farklı iklim senaryolarına (RCP 4.5 ve RCP 8.5) göre üretilmiş iki periyottaki (2041-2070 ve 2071-2099) projeksiyonlar için çalıştırılarak, iklim değişikliğinin kar erimelerine ve akımlara etkisi incelenmiştir. Sonuçlarda, her iki havzada, kar-su eşdeğeri (KSE) pik değerlerinde %30-39’a varan azalma ve kar sezonunda 37-43 günlük daralma görülmektedir. İklim değişikliğindeki beklenen sıcaklık artışı, karın yeryüzünde olağandan daha geç birikip erken erimeye başlamasına sebep olmaktadır. Akımlarda ise, hacim olarak kar çıktılarına kıyasla daha düşük ölçüde %3-4 civarında azalma gözlenirken akım merkez zamanlarının 9-11 gün öne kayması söz konusudur.