Akademik Veri Yönetim Sistemi
Tez Türü: Doktora
Tezin Yürütüldüğü Kurum: İstanbul Üniversitesi-Cerrahpaşa, Orman Fakültesi, Orman Mühendisliği, Türkiye
Tez Danışmanı: Ahmet Yeşil
Tezin Onay Tarihi: 2020
Tezin Dili: Türkçe
Desteklendiği Program: Öğretim Üyesi Yetiştirme Programı (ÖYP)
Özet:
Günümüzde Türkiye
ormancılıkta, bir yandan geleneksel planlama yaklaşımının eksik yönlerini
bertaraf etmeye çalışırken, diğer yandan da dünya ormancılığına entegrasyon
sürecinde hem bilimsel alanda hem de uygulamada önemli çalışmalar yapmaktadır.
Bu bağlamda Tarım ve Orman Bakanlığı tüm orman planlama işleyişini gözden
geçirerek ve bilişim çağının gerektirdiği teknolojiyi kullanarak ormanları
planlamaya çalışmakta ve bunu bir ölçüye kadar başarı ile gerçekleştirmektedir.
Diğer bir anlatımla, Türkiye ormanları için planlanma süreci, endüstriyel
ihtiyaçlara odaklanmakla birlikte iklim düzenleme, su sağlama, rekreasyon,
estetik gibi diğer hedefleri de içine alan karmaşık planlama problemlerine
çözüm üretmekle yükümlüdür. Orman planlamasında karşılaşılan karmaşık
problemlerin uygulamada çözüme kavuşturulması bu doktora çalışmasının
amaçlarından birisi olarak belirlenmiştir. Böylece gelişmiş dünya ülkelerinin
benimsediği modern orman planlama yaklaşımları uygulamalı olarak test edilerek
ülkemiz orman planlama yaklaşımı ile entegre edilecektir.
Bu
çalışma analitik hiyerarşi süreci, karışık tam sayılı programlama modeli ve
optimizasyon tekniklerini içeren üç temel aşamadan oluşmaktadır. Çalışmada
önerilen model ve çözüm yollarının uygulanabilirliğini ve geçerliliğini değerlendirmek
için, İstanbul Orman Bölge Müdürlüğü’ne bağlı Kurtkemeri, Bentler ve Atatürk
Arboretumu işletme şefliklerini içine alan Belgrad Ormanı için bir uygulama
gerçekleştirilmiştir. Çalışmanın birinci aşamasında Belgrad Ormanı’nın sunduğu
ekosistem hizmetlerinden hangisinin ormanın neresinden sağlanacağı çok kriterli
karar verme tekniklerinden analitik hiyerarşi süreci kullanılarak tasarlanmış
ve ekosistem hizmetlerinin sunulduğu alanlar mekânsal olarak belirlenmiştir. Ekosistem
hizmetlerinin belirlenmesi ve belirlenen ekosistem hizmetleri için kriterlerin
ağırlıklandırılması aşamasında uzman görüşlerinden yararlanılmıştır. İkinci
aşamada, ekosistem hizmetlerinin alansal uygunluk potansiyellerinin ve amaçların
çelişmesi nedeniyle meşcerelere ekosistem hizmetlerinin atanması için bu
hizmetler arasındaki ödünleşmeler araştırılmıştır. Bu aşamada katılımcı
yaklaşım ve sürdürülebilir kalkınma amaçlarından yararlanarak çözüm
üretilmiştir. Birden fazla sürdürülebilir kalkınma amacının söz konusu olduğu
alanlarda katılımcıların amaçlar için belirlediği ağırlıklar dikkate alınarak
ekosistem hizmetleri arasında denge sağlanmıştır. Dengelerin sağlanmasında
matematiksel model olarak karışık tamsayılı programlama tekniği kullanılmıştır.
Ödünleşme sonucunda orman fonksiyon alanları kararlaştırılmıştır. Üçüncü
aşamada, en iyi denge oluşturacak çözümü ortaya koymak için silvikültürel
senaryo ile birlikte stratejik plan alternatifleri belirlenmiştir. Bunun içinde
optimizasyon tekniklerinden yararlanılmıştır. Oluşturulan stratejik planlama
alternatifleri için bu tekniklerinden öncelikle deterministik bir tam sayılı
programlama modeli geliştirilmiş ve çalıştırılmıştır. Kurulan bu model ile
planlamada mekânsal ve zamansal ilişkilerin dikkate alınacağı sürdürülebilir
bir planlama yapılması hedeflenmiştir. Bütün bu süreçlerin sonucunda, model
çıktısı olarak alternatif amenajman planları üretilmiştir. Sonuç olarak Belgrad
Ormanı için uzman görüşlerini, sürdürülebilir kalkınma amaçlarını ve
katılımcıların tercihlerini kapsayan optimizasyon tabanlı “Ekosistem Hizmetlerinin Çok
Kriterli Karar Verme Yaklaşımı ile Planlanması Süreci” geliştirilmiştir.