Akademik Veri Yönetim Sistemi
Tez Türü: Sanatta Yeterlik
Tezin Yürütüldüğü Kurum: İstanbul Üniversitesi-Cerrahpaşa, Teknik Bilimler Meslek Yüksek Okulu, El Sanatları Bölümü, Türkiye
Tez Danışmanı: Prof. M. Reşat Başar
Tezin Onay Tarihi: 2025
Tezin Dili: Türkçe
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:
Divriği Ulu Cami ve Darüşşifası, Türkistan Coğrafyası ve Anadolu’nun zengin bezeme motiflerinin taş işlemeciliği ile oluşturulmuş tek örneği olarak UNESCO Dünya Miras Listesi'nde yer almaktadır. Evliya Çelebi’nin Seyahatnamesi’nde; “Onu anlatmak için kalemler kırık, diller kısır kalmıştır” ve Muhiddin Arabi’nin; “Arifler duygularını anlatamazlar, sembollerle ifade ederler” sözlerine muhatap olan bu abidevi eser, Anadolu Selçuklu Dönemi’nde, 1228-1243 tarihleri arasında Mengücekli Beyi Ahmed Şah, eşi Melike Turan Melek ve annesi Fatıma Hatun tarafından mimar Ahlatlı Muğis oğlu Hürrem Şah ve ekibine yaptırılmıştır. Anadolu Selçuklu Döneminde cami ve darüşşifasının bitişik nizamda uygulandığı tek eser, ayrıca eşitliğin hüküm sürdüğü ve kadına verilen değere binaen iki kadın ve bir erkeğin yaptırdığı yegâne eser olarak da tarihe geçmiştir. İslam mimarisinin bu başyapıtı büyük bir külliyede vücut bulmuş iken, maalesef sadece cami ve darüşşifası ile günümüze kadar gelmiştir. Bulunduğu coğrafyanın ruhunu taşıyan bu yapının üzerindeki bezemeler simetrik görünse de asimetriktir, her motif tek olarak yapılmış ve benzeri bulunmamaktadır. Madde âlemi ile mana âlemini birbirine bağlayan bu bezemeler döneminin en iyi taş işlemeciliğine sahiptir. Zaman içerisinde geçirdiği deformasyona rağmen günümüze kadar gelmiş olan bu eşsiz mimari yapının motiflerinin analizlerini yapabilmek adına ortaya konulan bu tez çalışmasında kaynakların taranması, yapının araştırılması, yapıda bulunan bütün bezemelerin fotograflanması, motiflerin analitik değerlendirmelerinin yapılması, motiflerin düzeltilmesi, vektörel çizimlerinin yapılması, motiflerin dijital bir ortama taşınarak arşivlenmesi ve dijital bir kütüphane şeklinde kolay ulaşılabilir hale getirilmesi amacı güdülmektedir.
Anahtar Kelimeler: Divriği Ulu Cami ve Darüşşifası, Tasarım, Analiz, Motif.