Öğretmen adaylarının matematiksel ifadelerin sembolik ve sözel biçimleri arasında tercüme yapabilme öz yeterliklerinin incelenmesi
Tez Türü: Yüksek Lisans
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Trabzon Üniversitesi, Lisansüstü Eğitim Enstitüsü, Matematik ve Fen Bilimleri Eğitimi Bölümü, Türkiye
Tez Danışmanı: Doç. Dr. Erdem Çekmez
Tezin Onay Tarihi: 2022
Tezin Dili: Türkçe
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:
Günümüzde eğitim öğretim için öncü kabul edilen kurumlardan olan Ulusal Matematik Öğretmenleri Konseyi (NCTM) ve Milli Eğitim Bakanlığı (MEB), matematik okuryazarı olmanın önemine vurgu yapmaktadır. Matematik okuryazarı olabilmek için matematik dilini doğru ve etkin bir şekilde kullanabilmek kuşkusuz gereklidir. Öğrencilerin matematik dilini yerinde ve anlamlı kullanabilmesini sağlayacak olan kişilerin matematik öğretmenleri olduğu açıktır. Matematik dilindeki ifadeler bu dilin yapısı gereği hem notasyonlar ve semboller kullanılarak sembolik biçimde hem de matematiksel kavramlar, bağlaçlar ve ana dildeki kelimeler kullanılarak sözel biçimde olmak üzere iki şekilde karşımıza çıkmaktadır. Matematik öğretmenlerinin, derslerini öğrencilerde kavram yanılgılarına sebebiyet vermeden yürütebilmeleri, etkili öğretim yapabilmeleri için matematik dilini doğru biçimde kullanabilmeleri ve kendilerini bu dili kullanabilme hususunda yeterli görmeleri dolayısıyla lisans eğitimi sırasında matematik dilini doğru kullanabilmeyi öğrenmeleri önemlidir. Matematik dilinin sembolik ve sözel biçimine odaklanılan bu çalışmada ilköğretim matematik öğretmeni adaylarının matematik dilinin sembolik ve sözel biçimlerini kullanabilmesine yönelik öz yeterliklerinin çeşitli değişkenler açısından incelenmesi amaçlanmıştır. Bu bağlamda öncelikle geçerli ve güvenilir Sembolik ve Sözel Biçimi Kullanma Öz Yeterlik Ölçeği geliştirilmiştir. Sonrasında ise geliştirilen ölçeğin uygulaması yapılarak cinsiyet, yaş, sınıf düzeyi ve akademik not ortalaması değişkenlerine göre incelenmiştir. Araştırmanın ilk aşamasında, ölçek geliştirme kapsamında, ölçeğin yapı geçerliğini araştırmak için 380 matematik öğretmeni adayından toplanan veriler ile açımlayıcı faktör analizi (AFA), daha sonra 290 matematik öğretmeni adayından toplanan verilerle doğrulayıcı faktör analizi (DFA) yapılmıştır. Sonrasında elde edilen geçerli ve güvenilir ölçek değişkenler arası farklılaşma durumunu belirleyebilme amacıyla Marmara ve Karadeniz bölgesinde birer tane olmak üzere toplam iki devlet üniversitesinde öğrenim gören 157 ilköğretim matematik öğretmeni adayına uygulanmıştır. Toplanan verilerin analizi, IBM SPSS Statistics v22.0 ve IBM AMOS 22.0 paket programları kullanılarak açımlayıcı ve doğrulayıcı faktör analizi, Cronbach Alfa iç tutarlık katsayısı, madde analizleri (madde-toplam korelasyonu, %27'lik alt-üst grup karşılaştırması), verilerin normal dağılıp dağılmama durumuna göre parametrik ya da parametrik olamayan testlerden uygun olanları kullanılarak analiz edilmiştir. Araştırma kapsamında geliştirilen ölçeğin kapsam geçerliği için 40 alan eğitimi 2 Türkçe uzmanının görüşüne başvurulmuştur. Sonrasında açımlayıcı faktör analizi (temel bileşenler analizi) yapılarak açıklanan toplam varyans oranı %60 olan, 18 maddeden oluşan üç faktörlü yapı elde edilmiştir. Elde edilen faktörler "Sembol ve Notasyon Bilgisi (SNB)", "Sembolik ve Sözel Biçim İlişkilendirme (SSBİ)" ve "Matematiksel Bağlaç Kullanımı (MBK)" olarak isimlendirilmiştir. Doğrulayıcı faktör analizi sonucunda elde edilen uyum indeksleri kabul edilebilir uyum ve mükemmel uyum aralıklarında olup ortaya çıkan 18 maddeli 3 faktörlü yapı doğrulanmıştır. Ölçeğin güvenirlik analizinde Cronbach alfa katsayısı, hem elde edilen üç faktör hem ölçeğin tamamı içim AFA ve DFA gruplarında ayrı ayrı hesaplanmış ve katsayılar 0,83 ile 0,91 arasında bulunmuştur. Bu da ölçeğin güvenirliğinin yüksek olduğu anlamına gelmektedir. Maddelerin toplam puanı yordaması madde-toplam korelasyonu ile maddelerin ayırt ediciliği de %27'lik alt-üst grup karşılaştırılarak analiz edilmiş ve ölçekteki tüm maddelerin toplam puanı yordama gücü ile ayırt ediciliklerinin yüksek düzeyde olduğu sonucuna ulaşılmıştır. Bu nedenle Sembolik ve Sözel Biçimi Kullanma Öz Yeterlik Ölçeği'nin matematik öğretmeni adayları için kullanılabilecek geçerli ve güvenilir bir ölçek olduğu söylenebilir. Araştırmanın ikinci aşamasından elde edilen sonuçlara göre, matematik öğretmeni adaylarının hem ölçeğin tamamından hem de SNB, SSBİ ve MBK alt boyutlarından elde ettikleri puanlar cinsiyete göre anlamlı farklılık göstermemektedir. Yaş değişkenine göre öğretmen adaylarının toplam puan ve SNB puanlarında anlamlı farklılık elde edilirken daha çok beceriye odaklanan SSBİ ve MBK puanlarında anlamlı farklılık görülmemiştir. İlaveten öğretmen adaylarının MBK puanları hariç toplam ölçek, SNB ve SSBİ puanları sınıf düzeyine göre anlamlı farklılık göstermiştir. Genel olarak sınıf düzeyi arttıkça elde edilen puanların arttığı söylenebilir. Son olarak akademik not ortalamasına göre yapılan analizlerden, SNB faktörü hariç toplam ölçek, SSBİ ve MBK puanları akademik not ortalaması 3,5 ile 4,0 arasında olan öğretmen adayları lehine akademik not ortalaması 3,0'ın altında olan öğretmen adaylarından anlamlı ölçüde farklılaştığı sonucuna ulaşılmıştır. Elde edilen bulgular ilgili alanyazın doğrultusunda tartışılarak araştırmacılara önerilerde bulunulmuştur.