Yeni Teknolojilerle Sinemanın Dönüşen Kimliği: Sanal Gerçeklik ve 360 Derece Video
Tez Türü: Doktora
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Ege Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Radyo, Televizyon ve Sinema, Türkiye
Tez Danışmanı: Alev Fatoş Parsa
Tezin Onay Tarihi: 2025
Tezin Dili: Türkçe
Özet:
19. yüzyılın sonunda gerçekleşen ilk film gösteriminden beri sinema izleyicisi iki boyutlu düzlemde, dikdörtgen çerçeve ile sınırlandırılmış perde veya dijital ekranda, birbirinin ardılı olan devinimli görüntülere oturarak tanıklık etmektedir. 21. yüzyılın başlangıcından itibaren yükselişe geçen bilişim, bilgisayar ve özellikle oyun teknolojileri birçok görsel sanatın eser üretim, dağıtım ve gösterim biçimini yeniden şekillendirdiği gibi sinema literatürüne de yeni bir hikâye anlatım formu katmaktadır: VR Film. Sinema ve yeni teknolojilerin kesişim kümesinde bulunan VR film, geleneksel anlatıların izleme eyleminden öte giyilebilir teknolojiler aracılığıyla üç boyutlu sanal evrende gerçek zamanlı mekânsal deneyim sunmaktadır. VR filmi hem üretim formu hem de deneyim aygıtları perspektifinde sadece teknik ve araçsal bir meseleye indirgemek yetersiz olacaktır. Bu bağlamda, karanlık kutudan sinematografın keşfine, ses ve renk teknolojisinden sinemanın sayısallaşmasına ve yapay zekâdan sanal gerçekliğe teknolojik gelişmelerin izini sürmek, izleri belirginleştirmek ve sinema ile teknoloji arasındaki ilişkiyi anlamlandırmak sinemanın gelecek perspektifini anlamak için yol gösterici olacaktır.
Bu araştırma, yeni medya araç ve teknolojileriyle beraber sinema dilinde yaşanan dönüşümü tespit etmek ve henüz teknolojisi, terminolojisi, dili, sınırları ve geleceği tam olarak oluşmamış VR film kavramının kuramsal çerçevesinin oluşmasına katkı sağlamak, söz konusu bu yeni teknolojinin temel kavramlarını tanımlayıp üretim, dağıtım ve gösterim süreçlerinde diğer formlardan farkını ortaya koyarak yeni bir anlatım mecrası ve film dili bağlamında alan literatürüne katkıda bulunmayı amaçlamaktadır. Bu doğrultuda araştırma, 360 derece video formatına sahip filmler ile tam etkileşimli VR film kullanıcı deneyimlerini merkezine alıp VR film nedir? sorusunun izini teknolojik, deneyimsel ve anlatısal perspektiften sürmektedir. Araştırmada, kurmaca ile belgesel kategorisinde 360 derece video formatına sahip film ve animasyon kategorisinde ise tam etkileşimli VR film deneyimleyen yönetmenlerin kullanıcı görüşü, algı ve deneyimlerine nitel araştırma yöntemi kullanılarak odaklanılmıştır. Bu doğrultuda amaçlı örnekleme yöntemi ve bu örnekleme yöntemi içerisinde ise maksimum çeşitlilik örnekleme tekniği ile ölçüt örnekleme tekniği iç içe kullanılarak her bir kategoride 10, toplamda 30 katılımcı görüşü yarı yapılandırılmış görüşme tekniğiyle elde edilmiştir. Veriler, anlatısal ve deneyimsel olmak üzere iki ana tema çerçevesinde betimsel ve sabit karşılaştırmalı analiz yöntemleriyle çözümlenmiştir.
Sonuç olarak, VR filminin 360 derece video formatı ve geleneksel anlatılarla yalnızca ortak bir deneyim aygıtı kullanımı açısından benzerlik taşıdığı, ancak bunun ötesinde anlamlı bir ortak yönünün bulunmadığı tespit edilmiştir. VR filminin; üretim formu, yönetmenin konumu ve izleyici otonomisi, duygusal katılım ve karakterle ilişki kurma düzeyi, algısal gerçekçilik seviyesi, mekânsal deneyim, daldırma, orada olma hissi ve etkileşim seviyesi açısından, kendine özgü bir teknoloji, biçim ve anlatıya sahip olduğu belirlenmiştir.
Anahtar Kelimeler: VR Film, Sanal Gerçeklik Sineması, 360 Derece Video, Deneyimsel Film, Sürükleyici Video, VR Anlatı