TÜRKİYE’DE DERİ İŞLEME SEKTÖRÜNDE YEŞİL ÜRETİM
Tez Türü: Doktora
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Tekirdağ Namık Kemal Üniversitesi, Fen Bilimleri Enstitüsü, Çevre Mühendisliği, Türkiye
Tez Danışmanı: Prof. Dr. Asude Hanedar
Tezin Onay Tarihi: 2025
Tezin Dili: Türkçe
Özet:
Deri sektörü, hayvansal yan ürünlerin yüksek katma değerli ürünlere dönüştürüldüğü bir sanayi koludur. Sektörün en büyük çevresel sorunları; yüksek su, enerji ve kimyasal tüketimi ile buna bağlı olarak oluşan atıksu kirliliği ve atıklardır. Çalışmada ülkemizde deri işleme sektörünün çevresel etkilerini ortaya koymak ve bu etkilerin azaltılması ile ilgili yeşil üretim önerileri sunmak amaçlanmıştır. Seçilen bir büyükbaş deri işleme tesisin 2024 yılı verileri üzerinden aylık, yıllık ve üretim bazında hesaplamalar yapılmıştır. Buna göre seçilen tesiste 1 ton ham deri işleme için ortalama 15 m3 su, 105 m3 doğalgaz, 420 kW elektrik enerjisi ve 480 kg kimyasal kullanılmakta ve tesisten 11,5 m3 atıksu, 10 kg VOC, 2 ton CO2e sera gazı ve 541 kg atık oluşmaktadır. Çalışmada elde edilen veriler değerlendirilmiş ve tesis için, 3 aşamada ve toplam 8 adımda yapılandırılmış yeşil üretim iyileştirmeleri önerilmiştir. Önerilerin her bir adımı için su kullanımı, atıksu miktarı, atıksu kirlilik yükü, enerji tüketimi, sera gazı emisyonları, atık oluşumu ve kimyasal kullanımındaki azalma yüzdeleri ve maliyetlerde sağlanacak düşüşler ve her öneri için öngörülen yatırım maliyetleri dikkate alınarak geri ödeme süreleri hesaplanmıştır. Tesiste tüm önerilerin bir arada uygulandığı en ileri senaryo ile su ve enerji tüketimi yaklaşık %40–50, kimyasal kullanımı %20, atık oluşumu %40 oranında azalmakta ve bu sistemin geri ödeme süresi yalnızca 6 ay olmaktadır. Çalışmada 20 deri firması ile yüz yüze yapılan anket çalışması sonucu, firmaların yeşil üretime geçişi olumlu karşıladığı ancak uygulama maliyetleri ve kalite kaygıları nedeniyle çekimser kaldığı ortaya konmuştur. Bu çalışma, deri sektöründe yeşil üretime geçiş için kapsamlı bir yol haritası sunmaktadır.