Türkiye’de Tabiat Parklarının İşletmecilik Modelleri ve Finansal Yapılarının Yönetimsel Analizi: Karar Destek Temelli Bir Yaklaşım

TÜBİTAK Projesi, 1002 - Hızlı Destek Programı, 2026 - 2027

Proje Türü: TÜBİTAK Projesi
Destek Programı: 1002 - Hızlı Destek Programı
Başlama Tarihi: Mayıs 2026
Bitiş Tarihi: Mart 2027

Proje Özeti

Korunan alanlar, yalnızca biyolojik çeşitliliğin güvence altına alınması değil, aynı zamanda yerel kalkınma, doğa temelli turizm ve ekosistem hizmetlerinin sürdürülebilir biçimde yönetilmesi açısından da stratejik öneme sahiptir. Türkiye’de 1958’de başlayan korunan alan uygulamaları, günümüzde 265 tabiat parkını kapsayacak düzeye ulaşmıştır. Ancak bu büyüme, işletmecilik modelleri, sözleşme türleri ve finansla yapılar bakımından nitel bir dönüşümle desteklenememiştir. Tabiat parklarının yönetsel etkinliği, büyük ölçüde ihale süreçleri, sözleşme süreleri, işletmeci türleri ve gelir paylaşımı mekanizmalarının etkileşimine bağlıdır. Bu unsurların kurumsal düzeyde analiz edilmemesi, politika yapımında veri temelli karar desteğinin sınırlı kalmasına neden olmaktadır. Bu proje, Türkiye’deki tabiat parklarının işletme mimarisi ve finansal sürdürülebilirliğini yönetsel etkinlik çerçevesinde değerlendirmeyi amaçlamaktadır. Çalışma, 2015-2024 dönemine ait Doğa Koruma ve Millî Parklar Genel Müdürlüğü kayıtlarını temel almakta; ihale bedeli, muhammen bedel, sözleşme süresi, işletmeci türü, alt işletmecilik ve devir durumu gibi değişkenleri incelemektedir. Ayrıca TÜİK verilerinden elde edilen nüfus yoğunluğu ve gelir göstergeleriyle finansal performans arasındaki ilişkiler analiz edilecektir. Araştırma tasarımı nicel yöntemlere dayanmaktadır. SPSS ortamında tanımlayıcı istatistikler, korelasyon, varyans (ANOVA) ve çoklu regresyon analizleri uygulanacaktır. Kurumsal değişkenlerin finansal performans üzerindeki etkileri lojistik modellerle test edilecek; benzer özellik gösteren park grupları k-means kümeleme analiziyle belirlenecektir. Bu sayede işletmecilik tipolojileri oluşturularak karar destek modeli geliştirilecektir. Proje çıktıları arasında, Türkiye’deki tabiat parklarına ilişkin bütünleşik bir veri tabanı, yönetsel tipoloji sınıflandırması ve finansal performans göstergelerini içeren bir tabiat parkı işletme etkinliği endeksi? yer alacaktır. Bulgular, kamu-özel iş birliği modellerinin şeffaflığını artıracak, politika yapıcılar için somut karar destek araçları sağlayacaktır. Elde edilecek bilimsel veriler, korunan alanların yönetiminde finansal sürdürülebilirlik ve koruma hedeflerini birlikte değerlendiren yeni bir yaklaşım geliştirilmesine katkı sunacaktır. Böylece proje hem ulusal korunan alan politikalarına hem de sürdürülebilir kalkınma hedeflerine (SDG 8 ve 15) doğrudan destek sağlayacaktır.