Akademik Veri Yönetim Sistemi
Tolunay D. (Yürütücü), Makineci E., Şahin A.
TÜBİTAK Projesi, 1001 - Bilimsel ve Teknolojik Araştırma Projelerini Destekleme Programı, 2014 - 2017
Ormanlar, atmosferde hızla konsantrasyonu artan ve sera etkisine neden olan CO2’i fotosentezle organik maddeye dönüştürürler. Bu nedenle ormanlar, küresel ısınmayı arttıran CO2’in atmosferdeki konsantrasyonunun azaltılması açısından son derece önemli rol oynamaktadır. Diğer yandan ormansızlaşma ve ormanların tahrip olması ise atmosferdeki CO2 konsantrasyonlarını arttırmaktadır. Ormanların küresel ısınma üzerindeki bu olumlu ya da olumsuz etkileri nedeniyle gerek Kyoto Protokolü gerekse Paris İklim Anlaşmasıyla Birleşmiş Milletler İklim Değişikliği Çerçeve Sözleşmesinde (BMİDÇS) Ek 1’de verilen ülkelere sera gazları envanterinin yapılması zorunluluğu getirilmiştir. Ülkemiz de her yıl sera gazları ulusal envanterini hazırlayıp BMİDÇS sekretaryasına göndermektedir. Ülkemizin ulusal sera gazları envanterinde ormancılık sektörü için yapılan karbon bitkisel kütle genişletme katsayısı (BEF) olarak adlandırılan katsayılar kullanılarak yapılmaktadır. Bu katsayılar ülke genelinde orman envanterleri ile kayıtları tutulan kabuklu gövde odunu hacmi değerlerinden bitkisel kütleyi tahmin etmede kullanılmaktadır. Ancak ülkemizde kullanılan katsayılar az sayıdaki bitkisel kütle çalışmalarından derlenerek üretilmiştir. Benzer şekilde ormanlarda önemli miktarda karbon depolanan kökler, ölü örtü ve ölü odun ile topraklar ile ilgili veri eksikliği bulunmaktadır.
Bu çalışma ile İstanbul’da bulunan Durusu Kumulu’nda yaklaşık 50 yıl önce başlanan ağaçlandırmaların karbon birikimine etkisi araştırılmıştır. Araştırma alanı olarak kumulların seçilmesinin nedeni karbon birikiminin çok düşük olduğu bu alanlarda ağaçlandırmaların karbon birikimine olan etkisinin ortaya konulmak istenmesidir. Bu amaçla sahil çamı (Pinus pinaster) ve fıstık çamı (Pinus pinea) ağaçlandırmalarından değişik çap sınıflarından altmışar örnek alan ile ağaçlandırılmamış kumul alanlarından 25 örnek alan seçilmiştir. Bu örnek alanlardan 150 ağaç kökleriyle birlikte sökülmüş ve bitkisel kütleleri hesaplanmıştır. Ağaçların bitkisel kütleleri kullanılarak çeşitli ağaç bileşenleri (ibre, dal, kabuklu gövde odunu, toprak üstü ve toprak altı bitkisel kütle ile toplam bitkisel kütle) kütlelerinin tahmininde kullanılabilecek denklemler geliştirilmiştir. Ayrıca kabuklu gövde odunu hacmini toprak üstü bitkisel kütleye dönüştüren ve genişleten odun hacim ağırlığı ile BEF katsayıları da üretilmiştir. Ek olarak diri örtü ve çalı ile ölü örtü, ölü odun ve topraklardaki karbon stokları da hesaplanmıştır.
Sonuç olarak ağaçlandırılmamış kumullarda 1,5 t C/ha kadar olan karbon stoklarının yaklaşık 50 yıllık sürede sahil çamı ağaçlandırmalarında 221,5 t C/ha’a, fıstık çamı ağaçlandırmalarında ise 126,0 t C/ha’a kadar yükseldiği belirlenmiştir.