Futbolcularda Actinsports GPS Sistemi Kullanılarak Darbeye Bağlı Olmayan Yaralanma Riskinin Azaltılmasına Yönelik Algoritma Oluşturulması ve Yazılım Geliştirilmesi

Futbol yarattığı ekonomik sermaye nedeniyle, üst düzey performansa verilen önem günden güne artmaktadır. Sporcu ve takım performansının arttırılması ve takibi için kullanılan giyilebilir teknoloji ürünü olan GPS kullanımı giderek önem kazanmaktadır. GPS teknolojisi sayesinde antrenörler sporcuların fiziksel, teknik, taktik becerilerine dair veriler elde edebilmekte ve bu verileri yorumlayarak daha farklı çıkarımlar yapmaktadırlar.

Futbol dünyanın en ünlü sporlarından biri olmasına rağmen, futbolda veri analizi son yıllarda popüler hale gelmiş ve kullanılması gerekliliği net olarak anlaşılmıştır (Rossi ve diğerleri, 2016). GPS teknolojisinin kullanılması, oyuncunun konumunun, hızının ve hareket modellerinin ölçülmesine olanak sağlamaktadır. GPS oyuncunun ve takımın spesifik ve konumsal fizyolojik taleplerinin daha iyi anlaşılması için olanak sağlar ve saha performansını optimize etmek amacıyla sporcuları rekabete yeterince hazırlayan antrenman programları tasarlamak için kullanılmaktadır (Cummins, Orr O’Connor ve West, 2013). 

Futbolda önemli bir konu, Profesyonel Futbol Kulüplerinin yoğun maç fikstürleri ile ilgilidir. Sezon içi maç fikstüründe ki yoğunluk, maçlar sonrası sporcular üzerinde oluşan yorgunluk durumlarını izleme (monitörizasyon) ihtiyacını gerekli kılmaktadır. (Mark Russel, 2015). Antrenman yükü, yaralanmaları azaltmak ve takım performansını artırmak için uygun yüklenme planları üzerinde kanıta dayalı kararlar almak amacıyla izlenir.

Literatür incelendiğinde futbolcuların maç sonrası yorgunluk ve bir sonraki antrenmana hazır bulunuş, toparlanma durumları ile ilgili biyokimyasal, hormonal ve nöromüsküler değerlendirmelerin yapıldığı görülmektedir. Futbol maçından sonraki saatler ve günler boyunca oyuncularda akut ve kronik olarak biyokimyasal, metabolik ve fiziksel rahatsızlıklar görülebilmektedir. Maçlar arasında yetersiz dinlenme, uygun olmayan antrenman planlamaları nedeniyle toparlanmanın sağlanamaması sporcularının yaralanma risklerini arttırmaktadır (Carling, Mathieu Lacome, 2018). Yüklenme sonrası dinlenme aralığı sporcunun bir sonraki yüklenmeye hazır hale gelmesi açısından atletik performans uzmanının özellikle dikkat etmesi gereken hususlardandır. Bu nokta da maç sonrası organizmanın yaşadığı kayıpları yerine koymak ve antrenman planlamasını bu durum göz önüne alınarak düzenlenmesi ile optimum performans için en doğru prensipleri saptamak antrenman bilimi açısından elzemdir. Antrenmanlardaki ani yük artışlarının sporcularda yumuşak doku sakatlıklarına neden olmaktadır (Akyıldız, 2019). Bunun aksine antrenman yükünün az olması ise performansın düşmesine neden olabilmektedir (Vanrenterghem vd, 2017). 

Bunun neticesinde antrenman yükünün belirlenmesi ve antrenman programına bu yüklerin yansıtılması büyük önem arz etmektedir. Antrenman yükleri antrenman programlarına yansıtılırken maç günü referans alınarak, antrenman programı ve antrenman programına dahil olacak oyuncu grubunu belirlemek optimum performans ve yaralanma riskini minimize etmek açısından oldukça önemlidir.

Futbolda fizyolojik uyaranlar, biyokimyasal stresörler iç yükü, oyuncuların kinematik aktiviteleri ise dış yükü temsil etmektedir (Vanrenterghem, Nedergaard, Robinson ve Drust, 2017). Hizmet alacak olan Hatayspor Futbol Kulübü bu projede darbeye bağlı olmayan yaralanmaları minimal değerlere ulaştırarak, performansın optimum düzeylerde arttırabilmek için GPS Sistemi kullanılarak yaralanma riskinin azaltılmasına yönelik algoritma tabanlı bir yazılım geliştirmeyi amaçlamıştır.

Projede görev alacak olan Spor Bilimleri Fakültesi Spor Sağlık Anabilim dalı Başkanı Doç. Dr. Osman ATEŞ, gerek sporcu performansının geliştirilmesi konusunda çeşitli federasyonlarda eğitimler vermekte, gerekse atletik performans alanında ulusal ve uluslararası düzeyde bilimsel makaleler ve projeler içinde yer almaktadır. Dr. Ateş bu değerlendirmeleri bilim ışığında genişleterek, daha detaylı araştırmaların, incelemelerin içinde bulunarak, hali hazırda bulunan laboratuvarı daha aktif ve etkili duruma getirmesi, sporcuların yaralanma risklerini daha önceden tespit ederek uygun antrenman programlarının hazırlanması konusunda destek vermesi beklenmektedir. 

GPS sisteminden elde edilen dış yük verileri, yavaşlama ve hızlanmalar, toplam mesafe, sprint mesafesi, yüksek şiddetli koşu mesafesi (Gabbett, 2003; Soligard ve diğerleri, 2016; Akyıldız ve Akarçeşme, 2020) hesaba katılarak, bu değişkenlerin yaralanma ilişkisi üzerinde algoritma oluşturulması ve yazılım geliştirilmesi bu projede Dr. Ateş ve arkadaşları tarafından amaçlanacaktır.