Kadavradan böbrek naklinde alıcı-verici eşleştirmesi için istatistik karar destek sistemlerinin geliştirilmesi

Proje Özeti

Son dönem böbrek yetmezliği gelişmiş hastalarda temel hedef tedavi, böbrek naklidir. Kronik böbrek yetmezliği görülme sıklığı, nakil olmazsa tedavi seçeneğinin sağlık sistemi bağımlılığı ve komplikasyonları nedeni ile önemli bir sağlık sorunu olarak karşımıza çıkmaktadır. Ülkemizde ve dünyada organ bekleme listelerinin çoğunu böbrek nakli bekleyen hastalar oluşturmaktadır. Sınırlı olanaklar karşısında nakledilen organ ile alıcının uzun yıllar yaşayabilmesi için optimal alıcı-verici eşleştirme kararı verilmelidir. Ülkemizde organ nakli bekleyen hastaların %86.4’ü böbrek beklemektedir ve kadavra donör sayısı diğer ülkelerden çok daha sınırlıdır. Optimal eşleştirme için öncelikle klinik gözlem ve kararlar ön plana çıkmıştır. Sonradan doku-organ reddi gibi başarısızlık sonuçları biyoistatistik yaklaşımlarla değerlendirilmeye başlanmıştır. Çoğu Avrupa ülkerinin uygulamasında  klinik ve biyoistatistik yaklaşımlar birlikte değerlendirilmiştir. Bazı ülke sistemlerinde şu anda biyoistatistik karar destek sistemleri, organ nakli eşleştirme sistemlerinde ön plana çıkmıştır. Konu ile ilgili biyoistatistik değerlendirmeler, nakilli böbreğin yaşam süresini etkili değişkenlerle birlikte inceleyen cox regresyon analizi ile yapılır. Ayrıca alıcı-verici doku tipi uyumu için popülasyon genetiği formüllerinden yararlanılır. Böbrek naklinde red veya olumsuz sonuçların tahminlenmesi, alıcı, verici ve doku tipi değişkenleri ile gerçekleştirilir. Bu değişkenler tek cox regresyon modelinde incelenir.

Ülkemizde T.C. Sağlık Bakanlığı’nda merkezi alıcı bekleme havuzundaki hastaların klinik ve laboratuvar verilerine göre alıcı-donör eşleştirme kararı verilir. Birden çok alıcı ile eşleştirilen donör böbreği için, nakil merkezleri olası alıcıların o anki sağlık durumlarını değerlendirerek eşleştirmede son kararı vermektedir.

Bu projenin amacı, ülkemizde kadaverik nakillerinin verileri retrospektif değerlendirilerek, istatistik karar destek sistemleri ile böbrek naklinde alıcı-verici eşleştirmesi için en uygun modeli tahminlemek, modelde etkili değişkenleri belirlemektir. Sonucu en iyi tahminleyen model temel alınarak, klinik kararlarla birleştirilerek, ulusal düzeyde hizmet sağlayan Sağlık Bakanlığı kullanımına bir hesaplayıcı sistem geliştirmek projenin en önemli çıktısı olacaktır. Ülkemiz donör ve alıcı özellikleri üzerinden gerçekleştirileceği için en uygun eşleştirme sisteminin belirleneceği düşünülmektedir. En çok nakil yapan ve izleyen üniversite ve eğitim araştırma hastanelerin  (9 merkezin) araştırmada yer alması bu çalışmanın sonuçların ülke düzeyinde uygulama için başlangıç oluşturabileceği öngörülmektedir.