Akademik Veri Yönetim Sistemi
Gürel A.(Yürütücü), Bildik Dal A. E., Alan M., Ermiş S., Baydilek İ. H., Tutar Ö. F., et al.
Diğer Resmi Kurumlarca Desteklenen Proje, 2021 - 2024
Bitkiler insanlığın var oluşundan beri hayatın vazgeçilmez
temel kaynaklarından biridir. İlkçağlardan beri insanlar bitkileri çeşitli
amaçlarla kullanmışlardır. Bitkiler besin maddesi olarak kullanılmalarının yanı
sıra koku verici ve tat verici olarak da kullanılmaktadırlar. Bitkilerin tedavi
amacıyla kullanılması ise ilk uygarlıklara kadar dayanır. Bitkilerden elde
edilen ilk etken madde 1805’te Alman Kimyacı Serturme tarafından afyon
bitkisinden izole edilen morfindir. Bunu 1820’de kınakınanın kabuklarından
kinin, 1868’de yüksük otu (Digitalin) yapraklarından kalp yetmezliği
tedavisinde kullanılan digitalin ve 1890’da söğüt dalı kabuğundan asetil
salisilik asidin izolasyonu takip etmiştir (Baytop,1984). Günümüzde Dünya
Sağlık Örgütü (WHO), insanların %60 kadarının genel sağlığının bitkilere dayalı
olduğunu tahmin etmektedir (Walker, 2001).
Antioksidanlar, serbest radikallerin elektron
kapmasını ve hasara neden olmasını engelleyen, yapıları bozulmadan
serbest radikallere elektron verme yeteneğine sahiptir, bu
sayede serbest radikal zincir tepkimelerini önleyen moleküllerdir.Global
Gıda Antioksidanlar Pazarının, çoğunlukla gelişmekte olan ülkelerdeki yükselen
orta sınıf nüfusun sebep olduğu atıştırmalıklar, et ve içecek gibi işlenmiş
gıdaların tüketimi nedeniyle % 6.42 büyümesi bekleniyor. Son yıllarda, doğal
antioksidanlar, güvenilir olması ve istenmeyen yan etkileri olmaması nedeniyle
sentetik antioksidanlara kıyasla daha fazla tercih edilir duruma gelmişlerdir.
Günümüzde molekül keşiflerinde izlenen yolaklar; bitki
kökenli moleküllerin taranması, kimyasal yöntemlerle moleküllerintasarlanması,
mevcut bileşiklerin taranması ve modiye edilmesi ya dabiyoteknolojik
yöntemlerle moleküllerin üretilmesi şeklindedir. Türkiye’de henüz geliştirilmiş
yeni bir molekül bulunmamaktadır.
Kimya geleneksel olarak deneysel bir bilim dalıdır. Bir
molekül üzerinde çalışma yapabilmek için bu molekülün laboratuvarda
sentezlenmesi veya doğada bulunduğu yerden izole edilmesi gerekir. Son yıllarda
gelişen hesaplamalı kimya alanında çalışma yapabilmek için ise böyle bir
zorunluluk yoktur. Herhangi bir molekülün özellikleri artık hesaplamalı olarak
incelenebilmektedir. Son yüz yıl
içerisinde kuantum kimyasında ve son elli yıl içerisinde bilgisayar donanım ve
yazılımlarındaki gelişmeler bu çalışmaları mümkün kılmıştır.
İstanbul florasındaki bitkisel zenginlik, mevcut 7 önemli
bitki alanıyla da (ÖBA) tescilli olmasına rağmen özellikle endemik bitki
taraması ve bileşiklerin içeriklerinin taranması detaylı olarak yapılmamıştır.
Bu proje ile endemik bitkilerin toplanması, karakterize
edilmesi, yapı analizlerinin yapılması, kuantum teknikler ile antioksidan
moleküllerin ölçeklendirilmesi ile ilaç, gıda takviyesi ve kozmetik
sektörlerinde kullanılabilecek bir veya daha fazla etkin antioksidan özelliğe
sahip yerli molekül ya da moleküllerin keşfi hedeflenmektedir.
Proje kapsamında Milli Savunma Üniversitesi Deniz Harp
Okulu Temel Bilimler Bölümü bitki ekstratlarından uçucu yağların eldesi,
bitkilerin saflaştırılması, kimyasal yapılarının karakterize edilmesi ve
yapıların yorumlanmasında yer alacaktır. Deniz Harp Okulu Temel Bilimler Bölümü
laboratuarında, daha önce uygun bir şekilde kurutulmuş olan bitkiler
hidrodestilasyon yoluyla ekstrakte edilecektir.