Akademik Veri Yönetim Sistemi
ALVER ŞAHİN Ü. (Yürütücü), ÖZTÜRK F., ONAT B., AYVAZ C.
Yükseköğretim Kurumları Destekli Proje, BAP Diğer, 2025 - Devam Ediyor
Son çalışmalar dünya genelinde heryıl 8 milyondan fazla insanın
hava kirliliğine bağlı sebeplerle hayatını kaybettiğini ortaya koymaktadır.
Hava kirliliği insan sağlığına olumsuz etkilerinin yanında iklim değişikliğinde
sera gazlarının salımında da önemlidir ve çoğunlukla aynı kaynaklar bu çevresel
kirlenmelerin sebebidir. Hava kirliliğinin sağlık ve iklim değişikliğindeki etkisini
değerlendirmek için öncelikle önemli hava kirleticilerini ve sera gazlarını
izlemek sonrasında ise kirleticilerin kaynaklarını net bir şekilde ortaya
koymak gerekir. Hava kirliliği kaynaklarına ilişkin bilgi edinmek, politika
oluşturma ve hava kirliliğinin azaltılması açısından oldukça önemlidir. Mevcut
durumda hava kirleticileri atmosferde yaygın olarak referans hava kalitesi
ölçüm cihazlarının bulunduğu sabit istasyonlarda ölçülmektedir ve bu cihazlar
ve ölçüm sisteminin kurulumu ve işletilmesi oldukça maliyetlidir. Bu nedenle de
gelişmekte olan ülkelerin çoğunda bu ölçüm ağı yeterli düzeyde
kurulamamaktadır. Ülkemizde ise 350’den fazla hava kalitesi izleme istasyonu
olmasına rağmen özellikle doğu illerinin bazılarında hiç olmayıp birçok ilde
ise sadece tek bir istasyonla tüm ilin hava kalitesi izlenmeye çalışılmaktadır.
Ayrıca mevcut durumda sera gazların izlenmesi emisyon envanteri metodu ile
yapılmakta ve bu durumda yereldeki kaynak çeşitliliğinin ve düşük zamansal
değişimin anlaşılmasını kısıtlamaktadır. Bu nedenle hava kirliliğinin ve sera
gazların atmosferde düşük zamansal ve mekânsal ölçekte izlenmesi için son
yıllarda yoğun bir çalışma ile sensör teknolojileri geliştirilmekte ve
uygulanmaktadır. Dünyadaki birçok Avrupa ve Amerika kentinde yerel ölçekte hava
kirliliğinin sensörlerle izlenmesine dair birçok çalışma mevcuttur. Sera
gazlarının atmosferik ortamda izlenmesi ise dünyada oldukça kısıtlı ama artış
gösteren, ülkemizde ise henüz çalışılmamış bir alandır.
Mevcut çalışmalarda hava kirliliği kaynak analizi kaynak
modellemelerinde partikül maddenin fiziksel ve kimyasal özelliklerinin detaylı
ve uzun süreli analizi ile çok maliyetli ekipmanlar kullanılarak ve yoğun
işgücü gerekerek yapılmaktadır. Sera gazlarının kaynakları ise daha çok emisyon
envanterlerindeki yıllık kaynak emisyon hesaplarından ortaya konmaktadır.
Bu çalışma kapsamında sensör teknolojileri kullanılarak atmosferik
ortamda temel kriter hava kirleticilerinin ve temel sera gazlarının düşük
zamansal çözünürlükte izlenmesi ve kaynak profillerinin belirlenmesi için düşük
maliyetli bir metodun ortaya konması hedeflenmiştir. Bu amaçla İstanbul
Üniversitesi-Cerrahpaşa, Avcılar yerleşkesi içinde bulunan referans hava
kalitesi ölçüm istasyonunda eş zamanlı sensörlerle izleme yapılacak ve farklı
üç kaynak analizi belirleme metodu kıyaslanacaktır. Çalışma sensörlerin ilk kez
Türkiye’de dış ortam hava kalitesi ve sera gazı ölçümünde kullanımı ve tüm bu
verilerle düşük zamansal çözünürlüklü kaynak profili belirlemeye yönelik bir
metod geliştirilmesi açısından özgünlük taşımaktadır.