Bipolar bozukluk tanılı hastalar, sağlıklı kardeşleri ve sağlıklı kontrollerin kronotip ve mizaç özellikleri açısından karşılaştırılması
Tezin Türü: Tıpta Uzmanlık
Tezin Yürütüldüğü Kurum: İstanbul Üniversitesi-Cerrahpaşa, Cerrahpaşa Tıp Fakültesi, Dahili Tıp Bilimleri Bölümü, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2023
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: ÖZGE GÜREL
Danışman: Ömer Faruk Demirel
Özet:Amaç: Bu çalışmada bipolar bozukluk (BB) hastaları, bu hastaların kardeşleri ve kontrol gruplarında affektif mizaç ile kronotip özelliklerinin incelenmesi, affektif mizaç ve kronotiplerin bipolar bozukluk klinik özellikleri, işlevsellik, uyku kalitesi, biyolojik ritim ve sağlıklı gruplarda bipolarite ile ilişkisinin araştırılması amaçlanmıştır. Yöntem: Çalışmaya 70 bipolar bozukluk tanılı ötimik katılımcı, bu katılımcıların şizofreni veya başka bir psikotik bozukluk ve bipolar bozukluk tanısı olmayan 30 ötimik kardeşi ve sağlıklı kontrol grubu için 50 katılımcı dahil edildi. Tüm katılımcılara Klinik ve Sosyodemografik Veri Formu, Hamilton Depresyon Derecelendirme Ölçeği, Young Mani Derecelendirme Ölçeği, Kısa Psikiyatrik Değerlendirme Ölçeği (BPRS), Kısa İşlevsellik Değerlendirme Ölçeği, Sabahçıl-Akşamcıl Anketi, Biyolojik Ritim Değerlendirme Görüşmesi (BRIAN), Pittsburgh Uyku Kalitesi İndexi, TEMPS-A Mizaç Ölçeği uygulandı. Kardeş ve sağlıklı kontrol grubuna ek olarak Hipomani Soru Listesi-32 (HCL-32) ölçeği uygulandı. Bulgular: BB grubunun depresif, siklotimik ve anksiyöz mizaç puanları kardeş grubuna göre, depresif ve siklotimik mizaç puanları kontrol grubuna göre daha yüksek bulunmuştur. BB grubunda depresif, siklotimik, irritabl ve anksiyöz mizaçlar daha fazla duygudurum epizodu öyküsü ile; depresif ve anksiyöz mizaçlar hızlı döngülülük öyküsü ile; depresif, siklotimik ve anksiyöz mizaçlar mevsimsellik ile; siklotimik, irritabl ve anksiyöz mizaçlar intihar girişimi öyküsü ile; irritabl mizaç yüksek doz antipsikotik kullanımı ile ilişkili bulunmuştur. Affektif mizaç puanları tüm gruplarda işlevsellikte azalma ile ilişkili bulunmuştur. Kardeş grubu ile kontrol grubu arasında affektif mizaç puanlarında bir fark bulunmamıştır. Kronotip sıklıklarında gruplar arasında anlamlı bir fark bulunmamıştır. BB-II tanılı hastalarda sabahçıllık daha yüksek oranda saptanmıştır. BB grubunda sabahçıllarda mevsimsellik ve psikotik mani diğer kronotiplere göre daha az saptanmıştır. BB grubunda sabahçılların işlevselliği diğer kronotiplere göre daha yüksek saptanmıştır. BB grubunda sabahçılların siklotimik mizaç puanları ara ve akşam kronotiplere göre, anksiyöz mizaç puanları ise ara kronotiplere göre daha düşük bulunmuştur. Kardeş ve kontrol grubunda kronotipler ile affektif mizaç ve HCL-32 puanları arasında bir ilişki saptanmamıştır. BB grubunun BRIAN aktivite alt puanı ve BRIAN toplam puanı kardeş grubuna göre daha yüksek saptanmıştır. Kardeş grubunun ise BRIAN yeme alışkanlıkları alt puanı BB ve kontrol gruplarına göre daha yüksek saptanmıştır. Tüm gruplarda affektif mizaç puanları ile BRIAN puanları arasında aynı yönlü korelasyonlar bulunmuştur. BB grubunda sabahçılların BRIAN toplam puanları ile uyku alt puanları diğer kronotiplere göre daha düşük bulunmuştur. Kardeş grubunda akşamcılların BRIAN uyku puanları diğer kronotiplere göre daha yüksek bulunmuştur. Kontrol grubunda akşamcılların BRIAN uyku ve toplumsal alt puanlarının sabahçıllara göre daha yüksek, BRIAN toplam puanlarının ise hem ara hem sabahçıl kronotiplere göre daha yüksek olduğu saptanmıştır. Sonuç: BB grubunun depresif, siklotimik ve anksiyöz mizaç puanları kardeş grubuna göre, depresif ve siklotimik mizaç puanları kontrol grubuna göre daha yüksektir. Affektif mizaçlar BB bozuklukta olumsuz klinik özellikler ile ilişkilidir. Affektif mizaçlar tüm gruplarda işlevsellikte azalma ile ilişkilidir. Kardeş ile kontrol grupları arasında affektif mizaç, kronotip, HCL-32 puanlarında fark saptanmamıştır. Akşam kronotipi kardeş ve kontrol gruplarında bipolarite ile ilişkili bulunmamıştır. BB, kardeş ve kontrol gruplarında affektif mizaçlar biyolojik ritim düzensizlikleri ile ilişkilidir. BB hastalarında sıklıkla rastlanan uyku-uyanıklık ve sosyal ritim düzensizliklerinde affektif mizaçların rolü olabilir. Anahtar kelimeler: Affektif mizaç; biyolojik ritim; bipolar bozukluk; kronotip