ŞİZOFRENİ HASTALIĞININ TANISINDA YAPAY ZEKA TEMELLİ METİN ANALİZİNİN KULLANIMI VE SAPTANAN DİL BOZUKLUKLARININ BİLİŞSEL FONKSİYONLARLA İLİŞKİSİNİN İNCELENMESİ
Tezin Türü: Tıpta Uzmanlık
Tezin Yürütüldüğü Kurum: İstanbul Üniversitesi-Cerrahpaşa, Cerrahpaşa Tıp Fakültesi, Dahili Tıp Bilimleri Bölümü, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2024
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: ERSEL BULU
Danışman: Ömer Faruk Demirel
Özet:Amaçlar: Şizofreni hastalığında düşünce ve dil bozuklukları hastalığın temel özelliklerinden birisidir ve bilişsel bozukluklarla yakından ilişkilidir. Bahsedilen düşünce ve dil bozukluklarını nicel olarak incelemek için otomatize dil analizi yöntemleri kullanılmıştır. Bu çalışmada şizofreni hastaları ile sağlıklı kontrollerin dilbilgisel özellikleri otomatik yöntemlerle analiz edilmiş; gruplar arasındaki farklar incelenmiş; ve elde edilen verilerin düşünce bozuklukları, bilişsel bozukluklar ile belirti şiddetiyle olan ilişkisinin araştırılması amaçlanmıştır. Gereç ve Yöntem: Araştırmamız bir kesitsel, vaka-kontrol çalışması olup 30 şizofreni hastası ve 30 sağlıklı kontrol katılımcıyla gerçekleştirilmiştir. Katılımcılara Montreal Bilişsel Değerlendirme (MoCA-TR), Pozitif ve Negatif Sendrom Ölçeği (PANSS), Düşünce ve Dil Bozuklukları Ölçeği (DDÖ) anketleri uygulanmıştır. DDÖ'nün uygulaması sırasında katılımcıların ses kayıtları alınmış, daha sonra bu kayıtlar transkripte edilmiştir. Transkriptler üzerinde, Türkçe Spacy, dil bilgisi etiketleme ve Word2Vec ile doğal dil analizleri yapılmıştır. Dilbilgisel veriler üzerinden hastaları tahmin eden Random Forrest Classifier modeli oluşturulmuştur. Elde edilen veriler istatistiksel yöntemlerle değerlendirilmiştir. Bulgular: Şizofreni hastalarında MoCA-TR skorları düşük, PANSS ve DDÖ skorları yüksek bulunmuştur. Dil analizi sonuçları, hastalarda düşük TTR, azalmış bağlaç kullanımı ve artmış belirsiz zamir kullanımını göstermiştir. Ortalama kosinüs benzerliği şizofreni hastalarında sağlıklı katılımcılara kıyasla düşük tespit edilmiştir. Makine öğrenimi modeli, şizofreni hastalarını %83 doğrulukla tahmin etmiştir. Dilbilgisel ölçütler, bilişsel ve düşünce bozuklukları ve semptom şiddetini yansıtacak şekilde anlamlı ilşkiler göstermiştir. Sonuç: Otomatize dil analizi, şizofrenide gözlenen düşünce bozukluklarını ve bilişsel bozuklukları yansıtmaktadır. Dilbilgisel verilen makine öğrenimi modeli ile analizi klinik anlamda ayrım yapmada başarılı bir araç olarak öne çıkmıştır. Bu yöntemin şizofreni hastaları için bir tanısal biyo-belirteç olarak kullanılma potansiyeli gösterilmiştir.