Misafir mi tehdit mi? Suriyeli göçmenlere yönelik önyargının ayırt edici boyutları
Tezin Türü: Doktora
Tezin Yürütüldüğü Kurum: İstanbul Üniversitesi-Cerrahpaşa, Adli Tıp ve Adli Bilimler Enstitüsü, Sosyal Bilimler Anabilim Dalı, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2019
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: Zeynep Gülüm
Danışman: Zeynep Belma Gölge
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:Önyargı, bir gruba ve bu grubun üyelerine yönelik, negatif sosyal değerlendirmeler ve tutumlar olarak tanımlanabilir. Önyargı, nedenlerinin basit ve tek boyutlu bir şekilde anlaşılmasının ve açıklanmasının mümkün olmadığı çok boyutlu bir kavramdır. Ayrımcılık ve nefret suçuna ulaşabilen sonuçları itibariyle önyargı, tüm dünyada karşılaşılan yaygın bir sosyal problem olarak kabul edilmektedir. Giderek artan göç hareketleriyle beraber göçmenlere yönelik önyargı, dünya genelinde ciddi seviyelere ulaşmıştır. Sosyal psikoloji literatüründe belirtildiği üzere belirli bir gruba ve grubun üyelerine karşı önyargılı olan kişiler, farklı gruplara karşı da daha önyargılı tutumlar göstermeye eğilimlidir. Diğer bir deyişle, bu kişilerin genel önyargı düzeyleri daha yüksektir. Diğer yandan, belirli bir gruba karşı önyargıyı oluşturan ve sürdüren tarihsel, politik, ekonomik ve toplumsal koşullar başka gruplara karşı beslenen önyargının sebeplerinden farklılık göstermektedir. Bu noktadan hareketle mevcut çalışmada, kişilerin genel önyargı düzeyleri ve önyargının beslendiği faktörler ile son dönemlerde önyargıların hedefi olan Suriyeli göçmenlere yönelik spesifik önyargı düzeyleri ve bu gruba yönelik önyargıyı besleyen spesifik koşullar açıklanmaya çalışılmıştır. Bu çalışmada İstanbul (Suriyeli göçmenlerin en yoğun yaşadığı il) ve Hatay (Suriye ile sınırı ve tarihsel bir arkaplanı bulunan il) illerinde yaşayan ve eğitim düzeyi birbirine yakın olan toplamda 461 kişi yer almıştır. Genel önyargı seviyesinin belirlenmesi amacıyla toplumsal baskınlık yönelimi ve sağ kanat yetkeciliği ölçekleri, spesifik önyargı seviyesinin tespiti amacıyla dış gruplara yönelik tutum ölçeği kullanılmıştır. Ayrıca katılımcıların önyargı seviyelerini etkileyebileceği düşünülen kimlik ölçeği, grupla özdeşleşme ölçeği, bütünleşik tehdit teorisi ölçekleri ve temas ölçeği kullanılmıştır. Gruplar arasında anlamlı farklılıklar bulunup bulunmadığını ortaya çıkarmak amacıyla ki-kare, bağımsız örneklem t–testi ve tek yönlü ANOVA analizleri yapılmıştır. Bu sonuçlara göre, il örneklemleri genel önyargı düzeyleri bakımından birbirlerinden çok farklılık göstermemekle beraber, göçmenlere yönelik önyargıda Hatay örnekleminin anlamlı seviyede daha olumsuz bir tutuma sahip olduğu bulunmuştur. Hem genel önyargı hem de spesifik önyargının yordanması amacıyla çoklu doğrusal regresyon analizleri gerçekleştirilmiştir. Yapılan analiz sonuçlarına göre genel önyargı, en fazla kimlik algısı değişkenleri tarafından yordanırken; Suriyeli göçmenlere yönelik spesifik önyargı ise gruplararası kaygı ve temasın niteliği tarafından önemli ölçüde yordanmaktadır. Önyargının çok boyutlu yapısını ortaya koyacak şekilde veri toplanan iller arasında ve genel ile spesifik önyargının yordayıcıları arasında bulunan farklılıklar nedenleri ile tartışılmıştır. Anahtar kelimeler: genellenmiş önyargı, göçmenlere yönelik önyargı, Suriyeli göçmenler, toplumsal baskınlık yönelimi, sağ kanat yetkeciliği, dış–gruplara yönelik tutumlar